Μακεδονικό: Οι μικρές και μεγάλες λεπτομέρειες της Χάγης

Γράφει ο Γιώργος Βοσκόπουλος / επ. Καθηγητής- Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστημίου  Μακεδονίας / gvoskop@uom.gr

Η απόφαση της Χάγης πέρασε στην ιστορία ως μία προσπάθεια των γειτόνων μας να μετατρέψουν ένα σαφέστατα πολιτικό ζήτημα σε μία νομική διαδικασία. Το αποτέλεσμα ήταν αρνητικό για την Ελλάδα, ωστόσο κατέδειξε ότι τα πολιτικά ζητήματα οφείλουν να αντιμετωπίζονται ως τέτοια.

Οι Σλάβοι γείτονες μας επεδίωξαν μέσω της νομικής οδού να εξουδετερώσουν το δικαίωμα αρνησικυρίας της χώρας μας. Στην περίπτωση του ΝΑΤΟ αυτό θα αλλοίωνε θεμελιωδώς καταστατικές προβλέψεις πολιτικής και όχι απλά νομικής υφής. Το δικαίωμα αρνησικυρίας εντός της Ατλαντικής Συμμαχίας θα πρέπει να εκληφθεί ως ένα πολιτικό εργαλείο που διαθέτουν τα κράτη προκειμένου να προασπίσουν εθνικά συμφέροντα. Υπό αυτό το πρίσμα η Ελλάδα προάσπισε ζωτικό εθνικό συμφέρον χωρίς επί  της ουσίας (διαδικαστικά) να ασκήσει αυτό το δικαίωμα, ανεξάρτητα από τη νομική ερμηνεία που έδωσε η Χάγη.

Αυτό που θα πρέπει να κρατήσει η ελληνική πλευρά από τη Χάγη είναι ότι η εξωτερική πολιτική ασκείται με πράξεις και όχι δημόσιες τοποθετήσεις που γίνονται για εσωτερική κατανάλωση. Οι δηλώσεις Ελλήνων αξιωματούχων με αντικείμενο την άσκηση βέτο στη Χάγη αποτέλεσαν ένα νομικό όπλο των γειτόνων μας στη Χάγη. Το δικαστήριο έλαβε σοβαρά υπόψη τους τις δηλώσεις της ελληνικής πλευράς. Όπως υπογραμμίζεται στην απόφαση «οι δηλώσεις [της ελληνικής πλευράς] δεν μπορούν να εκληφθούν ως παρατηρήσεις (“observations”) αλλά ως σαφείς αντιρρήσεις (“objections”)” στην προσπάθεια της ΠΓΔΜ να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η αναφορά του δικαστηρίου στην ερμηνεία του Άρθρου 11, παρ. 1, της Ενδιάμεσης Συμφωνίας που αφορά τις τυπικές προϋποθέσεις υπό τις οποίες η Ελλάδα μπορεί να παρεμποδίσει τη συμμετοχή της ΠΓΔΜ σε έναν διεθνή οργανισμό (πχ. μη χρήση της προσωρινής ονομασίας αλλά χρήση του συνταγματικού ονόματος).

Τέλος απορρίφθηκε η ελληνική επιχειρηματολογία που ήθελε τις διεκδικήσεις υπηκόων της ΠΓΔΜ έναντι της Ελλάδας να αποτελούν αιτιολογία της στάσης της στο Βουκουρέστι. Το δικαστήριο έκρινε ότι οι διεκδικήσεις αυτές κατατέθηκαν μετά τη Σύνοδο του Βουκουρεστίου οπότε «οι ελληνικές αντιρρήσεις στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ δεν θα μπορούσαν να αποτελέσουν μία αντίδραση»

Παρ’ όλα αυτά η Ελλάδα δεν δεσμεύεται να μεταβάλλει την πολιτική της στο μέλλον, ενώ οι γείτονες μας θα πρέπει επί της ουσίας να λειτουργήσουν «καλή τη πίστη» προκειμένου να επιλυθεί το ζήτημα. Είναι σαφές ότι οι γείτονες μας θα προσπαθήσουν να εκμεταλλευτούν διπλωματικά την απόφαση εκμεταλλευόμενοι την αρνητική για τη χώρα μας συγκυρία και την απώλεια εθνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων λόγω της δημοσιονομικής κατάστασης αλλά και της ουσιαστικής μη άσκησης εξωτερικής πολιτικής τα τελευταία δύο χρόνια.

Σε επίπεδο ΕΕ οι 27 ΥΠΕΞ δήλωσαν με σαφήνεια ότι η επίλυση του ζητήματος του ονόματος αποτελεί προϋπόθεση ένταξης των Σκοπίων στην Ένωση. Η δήλωση αυτή θα πρέπει να αποτελέσει τη Λυδία Λίθο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής στο επόμενο χρονικό διάστημα. Παράλληλα θα πρέπει να αποδεσμευτεί το θέμα της απόφασης της Χάγης με τις συζητήσεις στην Ε.Ε. Όλα αυτά προϋποθέτουν την ύπαρξη ενός ολοκληρωμένου στρατηγικού σχεδίου και μία υπόλογη πολιτικά κυβέρνηση την οποία δεν διαθέτει σήμερα η χώρα.