Γράφει ο Γιώργος Βοσκόπουλος / επ. Καθηγητής – Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστημίου Μακεδονίας / gvoskop@uom.gr
Αυτοί που τάσσονται υπέρ της απώλειας της εθνικής κυριαρχίας προφανώς δεν έχουν μελετήσει την εξελικτική πορεία της ΕΕ. Εκφράζουν μία άποψη με βάση ατεκμηρίωτες προσωπικές εκτιμήσεις οι οποίες ουσιαστικά συνιστούν ιδεοληψίες.
Εν πρώτης η ΕΕ μέσα από τις Συνθήκες αποδέχεται ως θεμελιώδη οργανωτική δομή των συνιστωσών πολιτειών της την εθνική κυριαρχία. Αυτό γίνεται με έμμεσο και άμεσο τρόπο και στοχεύει να διαφυλάξει εθνικά κυριαρχικά δικαιώματα που δεν μεταφέρονται στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Μία τέτοια επιλογή ήταν επιβεβλημένη, αφού η ΕΕ κινείται στον διττό άξονα υπερεθνικής ολοκλήρωσης και διακυβερνητικής συνεργασίας. Οι Συνθήκες προστατεύουν επαρκώς τα εθνικά πολιτικά συστήματα, την αυτονομία τους και εσωτερική οργανωτική δομή προκειμένου να λειτουργήσουν ως εκφραστές εθνικών συμφερόντων.
Στο παρελθόν ο Ζακ Ντελόρ είχε περιγράψει τον πολύπλοκο χαρακτήρα της Ένωσης ως «μία ομοσπονδία εθνικών-κρατών». Με αυτό τον οξύμωρο τρόπο αναφέρθηκε στα διαφορετικά επίπεδα διακυβερνητικής συνεργασίας και ολοκλήρωσης επί των οποίων οικοδομείται η Ένωση αλλά και στα διακριτά προνόμια που διατηρούν τα κράτη μέλη με βάση τις Συνθήκες και την αρχή της δοτής αρμοδιότητας. Παρά την προσπάθεια στοχοποίησης των εθνο-κεντρικών προσεγγίσεων υπό το βάρος ενός πλανητικού κοσμοπολιτισμού, η ΕΕ θεμελιώνεται σε ένα πρότυπο αποδοχής της ιδιαιτερότητας των εθνών, συμπέρασμα που εξάγεται από μία ενδελεχή ανάλυση των ιδρυτικών και τροποποιητικών συνθηκών αλλά και τον στόχο δημιουργίας μίας ένωσης με σημείο αναφοράς κράτη και λαούς και αποδοχή εκφάνσεων της ετερότητας. Υπό αυτό το πρίσμα η γενικευμένη κατηγοριοποίηση σε εθνοκεντρικές και ευρωκεντρικές προσεγγίσεις διαμορφώνεται χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο διττός χαρακτήρας της Ένωσης, ως ένωση κρατών και λαών αλλά και μία εσωτερική εγγενή δυναμική που ενισχύει τα εθνικά συμφέροντα ιδιαίτερα σε συνθήκες κρίσης, όταν δοκιμάζεται η αίσθηση συλλογικότητας και διαμορφώνονται προτιμήσεις ανεξάρτητα από τις επιπτώσεις στα κοινωνικά δεδομένα των ευρωπαίων εταίρων.
Η υπέρβαση της εθνικής κυριαρχίας της Ελλάδας αποτελεί πρωτοφανή επιλογή που καταλύει τον χαρακτήρα της εθελούσιας ολοκλήρωσης. Υλοποιείται εκτός των ευρωπαϊκών Συνθηκών, μέσα από την συνυπογραφή μίας δανειακής σύμβασης που υπερβαίνει κάθε έννοια συνοχής και αλληλεγγύης. Επιπλέον αυτή η πρακτική θέτει νέα δεδομένα όσον αφορά τη λειτουργία των ευρωπαϊκών θεσμών που παρακολουθούν αμήχανοι τη γαλλο-γερμανική πρωτοβουλία επιβολής ενός θεσμικού ηγεμονισμού.
Όσοι υπηρετούμε την ευρωπαϊκή ιδέα κατανοούμε τις θεμελιώδεις μεταβολές στους όρους λειτουργίας της Ένωσης και τη διττή απειλή για την ευρωπαϊκή ενότητα: την υπονόμευση της δημοκρατίας και την αποδόμηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου. Οι ευρωπαϊκές πολιτικές ελίτ καλούνται να επαναπροσδιορίσουν το κοινωνικό συμβόλαιο με τις ευρωπαϊκές συλλογικότητες. Αν αυτό δεν συμβεί η Ένωση θα μετεξελιχθεί θεσμικά και οργανωτικά σε ένα αυταρχικό σύστημα διακυβέρνησης την αποδόμηση του οποίου θα απαιτήσουν τελικά οι ευρωπαϊκοί λαοί.
[…] Εθνική κυριαρχία και ιδεοληψία […]