Συνέντευξη στην Ελένη Σκάρπου/ elenitsask@yahoo.gr, f/b Eleni Skarpou, eliaskarpou.blogspot.com
Τόπος: Στο γραφείο του στο Μέγαρο Μουσικής με τον Θερμαϊκό παραμάσχαλα
Χρόνος: Ένα πρωί γεμάτο ομίχλη που ξεκίνησε όμως με τις καλύτερες προθέσεις
Σκοπός: Να πούμε όσα περισσότερα γίνεται για το «δικό του» Μέγαρο
Δεν έδωσα τόση σημασία στο διάστημα που έχει περάσει από τότε που ανέλαβε την καλλιτεχνική διεύθυνση του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης. Δεν επέμεινα στο βιογραφικό του σημείωμα, τις σπουδές, τον πρότερο βίο του και την καλή του διαγωγή. Ίσως γιατί αυτό που κέρδισα από την συνάντηση μας ήταν πιο σημαντικό: Η εικόνα όχι ενός απλού διεκπεραιωτή, αλλά ενός οραματιστή. Μου μίλησε για το άνοιγμα στη διαφορετικότητα, για την αντίληψη των καλλιτεχνών μέσα στην κρίση, για το υψηλό επίπεδο και την ουσία του, για το όραμα του που βασίζεται στην χημεία με τους συνεργάτες του, για τη Θεσσαλονίκη και το κοινό της, για την πολιτική και την κατάντια μας. Μου μίλησε για τον χαρακτήρα του, για τον τρόπο που σκέφτεται, για τις στιγμές που συμβιβάζεται, για τις εκπτώσεις που δεν θα κάνει ποτέ, για το κομμάτι ζωής που αφιερώνει στο Μέγαρο Μουσικής. Ανάμεσα σε τόσες λέξεις διέκρινα το άγχος, τους φόβους, την ανασφάλεια της εποχής, αλλά κυρίως τα ψυχικά αποθέματα που τον κρατούν καθημερινά εκούσια πιστό σε μια καίρια θέση όπως αυτή που έχει. Κι επειδή ο πληθυντικός περισσεύει σε μα συζήτηση για έναν ζωντανό οργανισμό άμεσα συνδεδεμένο με το πολιτιστικό προφίλ της πόλης μας, ξεκινήσαμε στον ενικό.. χωρίς να οριοθετήσουμε την κουβέντα μας και τελικά χωρίς να κοιτάζουμε το ρολόι.
Μέσα στο 2011 είδαμε το Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης να γίνεται πιο ανοιχτό, πιο προσιτό, πιο δοτικό στο κοινό της πόλης. Είδαμε παραστάσεις μουσικές, θεατρικές, χορευτικές και διόλου συνηθισμένες. «Κύλησε» εναλλακτικό αίμα στη ραχοκοκκαλιά του καλλιτεχνικού του προγράμματος και άνοιξε τα παράθυρα του σε δημιουργούς που η πόλη αγκάλιασε πρόθυμα. Μέχρι πρόσφατα το βιολί ή το τσέλο το θεωρούσαμε προνόμιο μιας ειδικής ελίτ την οποία δεν μπορούσαμε να ανταγωνιστούμε, επομένως δεν μπαίναμε στα «χωράφια» της. «Αυτό είναι θεωρώ λάθος κι αυτό προσπαθούμε να διορθώσουμε μέσα από αυτού του είδους το άνοιγμα. Δεν το βλέπουμε με την έννοια των στρατοπέδων, ούτε των χαρακωμάτων. Ανοίγοντας την πόρτα σε κάτι το οποίο θα έπρεπε να έχει θέση στο μέγαρο εξηγείς απόλυτα -και χωρίς κανένα περιθώριο αμφισβήτησης- και τις προθέσεις σου, όταν φέρνεις κάποιες παραστάσεις ευκολότερης αλλά και δυσκολότερης μουσικής. Δεν τις φέρνεις για να απευθυνθείς σε λίγους, αλλά γιατί πιστεύεις ότι αυτό έχει να προσφέρει μια ποιότητα και ένα αντάλλαγμα σ’ αυτόν που θα έρθει», μου τόνισε ο Γιώργος Λαζαρίδης και με έκανε να σκεφτώ πως από τον Κραουνάκη ως τον Μέντελσον η ποιότητα δεν θα έπρεπε να διαφέρει στη συνείδηση μας, στερώντας μας την ουσιαστική ευχαρίστηση που πηγάζει από την αληθινή ψυχαγωγία.
Τα οράματα θέλουν ομαδική ψυχή!
«Μια προσπάθεια όταν αφορά έναν οργανισμό του μεγέθους του μεγάρου δεν μπορεί ποτέ να είναι προσωπική. Έχω μια πάρα πολύ καλή ομάδα και στις δημόσιες σχέσεις έχουμε βρει κώδικα επικοινωνίας, εμπιστευόμαστε ο ένας τις προθέσεις του άλλου». Αυτή είναι η δική του συνταγή επιτυχίας, που την πλαισιώνει με την καλή δουλειά της τεχνικής δεύθυνσης, αλλά και με την προσπάθεια της διοίκησης να κρατηθεί στο ύψος με τα δεδομένα της περιόδου που διανύουμε. «Το Μέγαρο δεν είναι τα ντουβάρια, είναι οι άνθρωποι. Και η δυνατότητα του να λειτουργεί, είναι κατά πάρα πολύ περιορισμένη με τις παρούσες συνθήκες. Η ευθύνη της διοίκησης είναι πολύ μεγάλη και είναι θαυμαστό που παραμένει κανείς με τόση δύναμη στη θέση του σε τόσο δύσκολες εποχές και τα βγάζει πέρα».
«Νομίζεις ότι είσαι σε στέρεο έδαφος κι ανακαλύπτεις ότι ο θεός γελάει μαζί σου»!
Μπορεί η οικονομική δυσπραγία να μην του επιτρέπει να έχει τη σιγουριά του που πατάει και να μην είναι σε θέσει να προγραμματίσει για τους επόμενους 6 μήνες, αλλά σε καμία περίπτωση δεν πρόκειται να κάνει έκπτωση στην ευθύνη που έχει για να παρουσιάσει το Μέγαρο υψηλού επιπέδου παραστάσεις. «Νομίζω ότι εκεί είναι μεγάλη πρόκληση.. να κάνεις αυτή τη δουλειά, σ’ αυτή την εποχή. Το μέγαρο έχει έναν πάρα πολύ σαφή ρόλο, να παράγει πολιτισμό και απο εκεί και πέρα το τι σημαίνει αυτό είναι στην κρίση του καθενός. Για μένα σημαίνει να μπορεί να λειτουργεί με τρόπο που να προσφέρει έδαφος δημιουργικό όχι μόνο στο κοινό αλλά και στους καλλιτέχνες. Όχι μόνο σ’ αυτούς που είναι ήδη φτασμένοι, αλλά και σ’ αυτούς που θέλουνε μια βάση για να χτίσουν την καριέρα τους».
Στην διακριτική ευχέρεια του καλλιτέχνη…
«Έναν καλλιτέχνη από το εξωτερικό θέλεις πολλές εργατοώρες για να τον πείσεις ότι πρέπει να έρθει και να παίξει δωρεάν κι ότι τον έχεις ανάγκη ή ότι θα τον πληρώσεις μακροπρόθεσμα». Είναι μια αλήθεια που για τον Γιώργο Λαζαρίδη παγιώθηκε λόγω συνθηκών σ’ ένα στριμωγμένο οικονομικά γίγνεσθαι, ωστόσο οι Έλληνες καλλιτέχνες όπως λέει κι εκείνος είναι σε μεγάλο βαθμό συνεργάσιμοι και ανταποκρίνονται λόγω ανάγκης. Κάποιοι μάλιστα ανταποκρίνονται λόγω αίσθησης του χρέους προς την χώρα, την πόλη, την τέχνη τους.
Budget ελάχιστο ως και μηδενικό!
«Τα επιμέρους budget έχουν να κάνουν πολύ λίγο με τον προγραμματισμό. Ο προγραμματισμός ακολουθεί μια δική του δυναμική. Βασίζεται αφενός στους ίδιους τους καλλιτέχνες, στην πρόθεση και στη διάθεση που έχουν για να δημιουργήσουν συχνά χωρίς αμοιβή ή στην προσέλευση του κοινού». Και το κοινό; Εκείνο είναι αψυχολόγητο. Δεν υπακούει στις καμπάνιες προβολής και επικοινωνίας πάντα, επηρεάζεται από τις θετικές και αρνητικές κριτικές ή και όχι, έχει τη διάθεση να δει κάτι διαφορετικό ή και όχι, αισθάνεται κομμάτι της ελιτίστικης τέχνης ή και όχι. Σίγουρα πάντως η προσέλευση του, δεν εξαρτάται εύκολα από την αξία του καλλιτέχνη. «Ένα μέρος του budget για τον προγραμματισμό προέρχεται από την προσπάθεια του Υπουργείου Πολιτισμού να πριμοδοτήσει κάθε χρονιά συγκεκριμένου τύπου εκδηλώσεις.Φέτος είναι εκείνο το κομμάτι που αφορά τη Θεσσαλονίκη και τα Βαλκάνια. Η ομάδα συνεργασίας του Υπουργείου «Σταυροδρόμι Πολιτισμών» ενυαρρύνει με έξτρα επιχορήγηση δράσεις που συνάδουν», μου είπε ο Γιώργος Λαζαρίδης και έδειξα μια ικανοποίηση και μια χαρά, αλλά δυστυχώς κράτησε λίγο. Διότι ο ζήλος, η θέληση και ο σχεδιασμός είναι ευχαριστά και δημιουργικά, αλλά…! «Αυτή η επιχορήγηση είναι ένα κλάσμα από αυτή που δικαιούται ο φορέας και δεν την παίρνει ως τακτική επιχορήγηση διότι υπάρχει ένας θρόμβος στην ροή την οικονομική. Το θέμα δεν είναι γραφειοκρατικό, απλά δεν υπάρχουν χρήματα, είναι τυπικό. Το μέγαρο διοικητικά έχει πολύ μεγάλο πρόβλημα ως προς την συντήρηση του. Είναι πρόβλημα σαφές και τρανταχτό πλέον. Πέρυσι η επιχορήγηση που πήρε το Μέγαρο τελικά ήταν ένα κλάσμα αυτού που θα έπαιρνε, το οποίο είχε επίσης περικοπεί στην αρχή της χρονιάς». Τελικά πήραν τη μισή και φέτος ακόμη δεν έχουν πάρει τίποτα. «Χρωστούμε σε καλλιτέχνες και σε έναν κύκλο που είναι αδύνατον να κλείσει. Αν δεν υπάρχει το Μέγαρο τι να την κάνεις την επιχορήγηση για το καλλιτεχνικό πρόγραμμα»; Με αυτή την ρητορική ερώτηση αφήσαμε τη βιωσιμότητα του Μεγάρου στην άκρη κι αλλάξαμε κουβέντα.
Στο τερέν του κόσμου μας…
Με ρώτησε πολλές φορές αν ήθελα καφέ, αλλά δεν ήθελα. Ήθελα να μόνο να βγούμε από τα όρια του Μεγάρου και να δω με τα μάτια του τη Θεσαλονίκη και την Ελλάδα του σήμερα. «Τα ξεσπάσματα δεν είναι λύση, είναι ακραία» μου είπε. Ποιος έφαγε τα περισσότερα και ποιος τα λιγότερα και οι κουβέντες και οι συκοφαντίες του καφενείου από θυμό, δεν του ταιριάζουν. «Εμείς διαλέγουμε τους τοπικούς άρχοντες, είναι άδικο να τους ανεβοκατεβάζουμε. Δεν είναι οι τοπικοί άρχοντες οι γιατροί της κοινωνίας, οι γιατροί είναι οι ίδιες οι κοινωνίες». Όσο για τα κινήματα υπέρ της Ελλάδας, η άποψη του είναι πολύ συγκεκριμένη: «Αυτά τα κινήματα είναι ουσιαστικά, όχι επειδή αγαπούν τους Έλληνες, αλλά επειδή διακρίνουν το ευρύτερο πρόβλημα που θα τους χτυπήσει την πόρτα. Ο πόλεμος είναι παγκόσμιος κι όχι εμφύλιος». Ενημερώνεται πολύ, όχι όμως από την τηλεόραση. Η ειδησεογραφία γι’ αυτόν πρέπει να έχει βάθος κι ακριβώς αυτό είναι που αναζητά.
Θεσσαλονίκη: όμορφη μεν, αλλά…
«Νομίζω ότι περνάει μια δύσκολη περίοδο κυρίως σε ότι αφορά την αντίληψη της αισθητικής. Από μια πολυπολιτισμική πόλη με διαθνή ακτινοβολία κατάφερε να αφήσει αυτό το φοβικό σύνδρομο που την κατήντησε περιθώριο, αλλά ταυτόχρονα πιστεύω ότι αυτή η περίοδος έχει περάσει. Είμαστε σε ένα κομμάτι που ξεκαθαρίζουν πράγματα, στάσεις ζωής. Ξεκαθαρίζει ποιοι θέλουν αυτή η πόλη να προοδεύσει και να ξαναποκτήσει τη θέση που της αξίζει ιστορικά. Ξεκαθαρίζει ποιοι απλά υπήρξαν εδώ ως αρριβίστες. Δεν σημαίνει πως όποιος ήταν στη Θεσσαλονίκη, την κατέστρεψε. Ήταν άρα πολλά αυτά που οδήγησαν σ’ αυτό και δεν αφορούσαν μόνο τη Θεσσαλονίκη. Είναι μια κρίση αξιών που δυσκόλεψε όλη την Ελλάδα. Αυτοί που πραγματικά επιτέλεσαν σπουδαίο έργο ήταν αυτοί που υπήρξαν εκτός κομματικής πειθαρχίας. Πιστεύω πολύ στην αξία της κάθε προσωπικότητας κι όχι στο σύστημα που πρέπει καθένας να εξυπηρετεί για να βρεθεί σε μια θέση ευθύνης και τώρα έχουμε σημαντικούς ανθρώπος που παλεύουν για το καλό του τόπου. Η περιρέουσα ατμόσφαιρα στη Θεσσαλονίκη έχει βελτιωθεί. Έχουν βελτιωθεί οι σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους, ίσως και λόγω του φόβου». Μια μακρόσυρτη δήλωση που δεν κατάφερα να κόψω, γιατί «έσταζε» ουσία και νόημα.
Το Μέγαρο δεν είναι Μουσείο, ούτε αξιοθέατο!
Τι γνώμη θέλει ο Γιώργος Λαζαρίδης να έχει ο Σαλονικιός για το Μέγαρο; «Ότι τον αφορά, ότι αφορά την καθημερινότητα του, ότι δεν είναι μια πολυτέλεια στην οποία καλείται να ενδώσει μια φορά ή δύο το χρόνο και ότι τον αφορά όχι μόνο ως παρατηρητή, αλλά και ως συμμετέχοντα». Άλλωστε το Μέγαρο δεν μπορεί να αποτελέσει άξιο πρεσβευτή των πολιτιστικών πραγμάτων της πόλης μας, χωρίς την φυσική παρουσία του κόσμου.
«Οι θέσεις ευθύνης δεν είναι για χόρταση»
Εκείνος διάλεξε το Μέγαρο Μουσικής και το Μέγαρο Μουσικής τον διάλεξε επίσης. Για πόσο ακόμα θα το υπηρετεί; Όσο αυτή η επιλογή είναι ελεύθερη και αμφίδρομα καλή. «Φαντάζομαι, όσο αισθάνομαι ότι έχω κάτι να κάνω. Θέλω να ολοκληρώσω μια πορεία που έχει πολύ συγκεκριμένες ρίζες. Το έδαφος αλλάζει συστατικά πάρα πολύ συχνά κι αυτό είναι μια δυσκολία. Είσαι το σωστό δέντρο στο σωστό χώρο; Αυτές οι θέσεις ευθύνης δεν είναι για χόρταση».
Η τύχη ήταν με το μέρος μου!
Όταν συναντάς ανθρώπους για πρώτη φορά, παίρνεις αυτό που έχουν να σου δώσουν και φεύγεις. Είσαι απλά τυχερός αν έχεις πάρει το «πολύ» τους. Αυτό το «πολύ» αποτυπώθηκε μέσα μου κάπως έτσι: Ένας άνθρωπος με ισχυρούς στόχους σαν προσωπικότητα, που πιστεύει στη δύναμη του σωστού timing, που ψάχνει τρόπους για να ισορροπήσει ανάμεσα στην επιχειρησιακή δομή του Μεγάρου και στο εκπαιδευτικό του έργο, που δεν θεωρεί τον εαυτό του δύσκολο από άποψη ευελιξίας και επιμένει στα πολύ φωναχτά και δυναμικά του όνειρα, που ξέρει να ακούει και που μιλάει όσο και όταν πρέπει, που νιώθει σοφότερος λόγω εμπειρίας και λόγω της αντίληψης του περιβάλλοντος μέσα από τη δυσκολία των καιρών, που κοιτάζει συχνά τον εαυτό του στον καθρέφτη και κρίνει τις πράξεις του πάντα σε σχέση με αυτά που ονειρεύεται για τους άλλους, που δεν είναι ευθυνόφοβος, που δεν μετράει τις ώρες που δουλεύει, που τα όρια του ορίζονται από τις αντοχές του, που δεν είναι άτρωτος, αλλά τα αυστηρά «όχι» του και τα γενναιόδωρα «ναι» του έχουν λόγο ύπαρξης. Αυτός είναι ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Μεγάρου Μουσικής Θεσσαλονίκης, που μόλις γνώρισα.
