Του Κώστα Πλαγάκου / Ελεύθερος Επαγγελματίας (Οικονομολόγος-Λογιστής) / plagakos@yahoo.gr
Στο παρόν κείμενο παρουσιάζουμε το περίφημο άρθρο 99 του Πτωχευτικού Κώδικα, στο οποίο καταφεύγουν εδώ και λίγα χρόνια ολοένα και περισσότερες επιχειρήσεις, προκειμένου να αποφύγουν την οικονομική καταστροφή. Σκοπός του νόμου είναι η ανόρθωση των προβληματικών επιχειρήσεων με συμφωνία των ιδιοκτητών και των πιστωτών τους, τα συμφέροντα των οποίων λαμβάνονται υπ’ όψιν, προκειμένου να αποτραπεί η οικονομική καταστροφή και η ολοκληρωτική εξαφάνισή τους. Δηλαδή,επιδιώκεται ένας συμβιβασμός μεταξύ όλων των αντίθετων συμφερόντων μετά από εξέταση και έγκριση από το δικαστήριο (πολυμελές πρωτοδικείο).
Η υπαγωγή στο άρθρο 99 μαρτυράει σε όλους ότι η επιχείρηση αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα. Ναι μεν αυτό είναι μειωτικό για την καλή φήμη της επιχείρησης αλλά τα οφέλη από την υπαγωγή στο άρθρο αυτό είναι τόσο σημαντικά, ώστε οι περισσότεροι θέλουν να υπαχθούν οι επιχειρήσεις τους: α) ο έμπορος δικαιούται να ξαναπάρει μπλοκ επιταγών, β) αναστέλλεται η ποινική δίωξη για τα αδικήματα της έκδοσης ακάλυπτων επιταγών, της οφειλής στα ασφαλιστικά ταμεία και της μη καταβολής χρεών στο δημόσιο και εάν ο έμπορος εκπληρώσει πλήρως και εμπρόθεσμα τις υποχρεώσεις του από τη συμφωνία εξυγίανσης, δεν τιμωρείται ποτέ για τις πράξεις αυτές, γ) αποφεύγει την κατάσχεση και τον πλειστηριασμό της περιουσίας του και γενικά όλες τις δικαστικές διώξεις από τους πιστωτές, οι οποίοι πλέον έχουν δεσμευθεί νομικά να απαλλάξουν την επιχείρηση από μέρος των υποχρεώσεών της και να εισπράξουν το υπόλοιπο ποσόν κατά τους όρους της συμφωνίας που οι ίδιοι ψήφισαν. Δηλαδή, με την υπαγωγή στο άρθρο 99 η επιχείρηση απαλλάσσεται από μέρος των χρεών και των δικαστικών υποθέσεών της. Στην πράξη η αποφυγή των κατασχέσεων και των πλειστηριασμών επιτυγχάνεται αμέσως μόλις υποβληθεί η αίτηση στο δικαστήριο με προσωρινή διαταγή, προκειμένου να αποφευχθεί η διάλυση της επιχείρησης που θα φέρει π.χ. ένας πλειστηριασμός, διότι τότε δεν θα έχει νόημα να ανοίξει η όλη διαδικασία.
Στη διαδικασία του άρθρου 99 υπάγονται όλοι οι έμποροι (ατομικές επιχειρήσεις, προσωπικές και κεφαλαιουχικές εταιρίες) κάθε μεγέθους με έδρα ή κέντρο συμφερόντων την Ελλάδα, αρκεί να βρίσκονται σε παρούσα ή ακόμη και σε επαπειλούμενη αδυναμία εκπλήρωσης των ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών τους. Η αδυναμία αυτή πρέπει να είναι γενική. Δηλαδή, η πρόσκαιρη αδυναμία εξόφλησης ορισμένων χρεών δεν αρκεί για την υπαγωγή στο άρθρο 99.
Στην αίτηση του εμπόρου προς το δικαστήριο πρέπει να αναφέρονται το μέγεθος της επιχείρησης, το προσωπικό, η οικονομική κατάσταση με παράθεση των πιο πρόσφατων οικονομικών στοιχείων, οι τυχόν οφειλές στο δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία, οι αιτίες της οικονομικής αδυναμίας, τα προτεινόμενα μέτρα για την αντιμετώπισή της, η κατάσταση της αγοράς, στην οποία δραστηριοποιείται η επιχείρηση, οι προοπτικές της και να εκτίθενται οι τυχόν διαπραγματεύσεις που διεξήχθησαν μεταξύ του εμπόρου και των πιστωτών. Ακόμη, ο έμπορος που θέλει να υπαχθεί στο άρθρο 99 οφείλει με ποινή απαραδέκτου της αίτησής του να καταθέσει:
α) τις οικονομικές καταστάσεις της τελευταίας χρήσης, βεβαίωση της αρμόδιας Δ.Ο.Υ. για τα χρέη του προς το δημόσιο και άλλα σχετικά έγγραφα που αποδεικνύουν όσα υποστηρίζει για την επιχείρησή του σύμφωνα με όσα λεπτομερώς αναφέρει ο νόμος,
β) έκθεση οικονομικού εμπειρογνώμονα της επιλογής του, κυρίως φοροτεχνικού λογιστή Α΄ τάξης ή ελεγκτικού γραφείου, στην οποία επισυνάπτεται κατάλογος των περιουσιακών στοιχείων και των πιστωτών της επιχείρησης και αναλύονται οι πιθανότητες εξυγίανσής της. Στην έκθεση αυτή εκτίθεται η γνώμη του εμπειρογνώμονα επί των οικονομικών στοιχείων του οφειλέτη, της κατάστασης της αγοράς, της βιωσιμότητα της επιχείρησης και αν και κατά πόσο η εξυγίανσή της με τη διαδικασία του άρθρου 99 θα βλάψει τα δικαιώματα των πιστωτών και
γ) γραμμάτιο κατάθεσης του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων ποσού από 2.000 ευρώ έως 7.000 ευρώ αναλόγως της νομικής μορφής της επιχείρησης. Αν η αίτηση απορριφθεί και δεν εγκριθεί η υπαγωγή στο άρθρο 99, το παράβολο επιστρέφεται.
Τα συνηθέστερα στοιχεία του προτεινόμενου σχεδίου εξυγίανσης είναι η παραίτηση των πιστωτών από μέρος των απαιτήσεών τους, η παύση των νομικών μέτρων κατά της επιχείρησης, π.χ. κατασχέσεις, πλειστηριασμοί κλπ, η πώληση ακινήτων για την εξόφληση μέρους των χρεών, κατάργηση των μη προσοδοφόρων δραστηριοτήτων, η μείωση του προσωπικού και μερικές φορές η δημιουργία νέων επαγγελματικών συνεργασιών, οι οποίες θα αποφέρουν κέρδη. Γενικά, σκοπός του εμπόρου που θέλει να υπαχθεί στο άρθρο 99 είναι να αποδείξει ότι προσπαθεί να εξοικονομήσει χρήματα από παντού και ότι με τη βοήθεια και των υπόλοιπων μπορεί να κρατηθεί όρθια η επιχείρηση, έστω και με μικρότερο μέγεθος.
Στη δίκη για την υπαγωγή στο άρθρο 99 μπορούν να παρέμβουν όποιοι έχουν οποιοδήποτε συμφέρον από την πορεία της επιχείρησης, για να υποστηρίξουν ή να αντικρούσουν την αίτηση υπαγωγής στο άρθρο 99, π.χ. οι τράπεζες που τη δανειοδότησαν, οι εργαζόμενοί της, οι προμηθευτές και οι πελάτες της, που συνεργάζονται με αυτή. Αν υπάρχουν χρέη προς το δημόσιο ή προς τα ασφαλιστικά ταμεία, διατάσσεται υποχρεωτικά η κλήση τους στη δίκη. Έτσι, το δικαστήριο ακούει όλους όσους εξαρτούν οικονομικά συμφέροντα από την πορεία της επιχείρησης και θα επηρεαστούν με οποιοδήποτε τρόπο από την καταστροφή ή από την εξυγίανσή της, ώστε να αποφασίσει όσο το δυνατόν ορθότερα, εάν η επιχείρηση είναι όντως βιώσιμη και μπορεί να εξυγιανθεί.
Εάν το δικαστήριο εκτιμήσει ότι είναι δυνατή μία συμφωνία του εμπόρου με τους πιστωτές και ότι υπάρχουν βάσιμες προσδοκίες εξυγίανσης, διατάσσει το άνοιγμα της διαδικασίας του άρθρου 99.Χορηγεί προθεσμία μέχρι δύο μηνών, η οποία μπορεί να παραταθεί για έναν ακόμη μήνα και διορίζει έναν οικονομολόγο ως μεσολαβητή, για να φέρει εις πέρας τις διαπραγματεύσεις μεταξύ του εμπόρου και των πιστωτών του, οι οποίοι συγκαλούνται σε συνέλευση. Αν υπάρχουν διαφωνίες, για το εάν ο έμπορος οφείλει ή όχι σε κάποιον, ώστε να θεωρείται ή όχι πιστωτής, επιλύονται δικαστικά. Η συνέλευση των πιστωτών του εμπόρου εξετάζει το σχέδιο εξυγίανσης, μερικές φορές γίνονται τροποποιήσεις και αποφασίζεται η τύχη του. Για την έγκυρη λήψη απόφασης απαιτείται η ύπαρξη πιστωτών που εκπροσωπούν το 50% του συνόλου των απαιτήσεων. Για την αποδοχή του σχεδίου συμφωνίας εξυγίανσης απαιτείται πλειοψηφία πιστωτών που εκπροσωπούν το 60% των απαιτήσεων, που παρίστανται στη συνέλευση, στο οποίο πρέπει να περιλαμβάνεται το 40% των απαιτήσεων όσων πιστωτών έχουν ενέχυρα υποθήκες, προσημειώσεις, ή ειδικά προνόμια ικανοποίησης των απαιτήσεών τους και παρίστανται στη συνέλευση.
Πριν τη λήξη της προθεσμίας ο έμπορος πρέπει να επαναφέρει την υπόθεση στο δικαστήριο και αυτό θα επικυρώσει ή θα απορρίψει τη συμφωνία εξυγίανσης. Από την επικύρωσή της η συμφωνία εξυγίανσης δεσμεύει όλους τους πιστωτές, οι απαιτήσεις των οποίων περιέχονται σε αυτή, ακόμη και αν δεν επιθυμούν να την αποδεχθούν. Εάν παρέλθει η προθεσμία χωρίς να επαναφερθεί στο δικαστήριο η υπόθεση, π.χ. διότι δεν επιτεύχθηκε συμφωνία με τους πιστωτές της επιχείρησης για μείωση των απαιτήσεών τους, το δικαστήριο ανακαλεί την προηγούμενη απόφασή του για το άνοιγμα της διαδικασίας. Αν το δικαστήριο απορρίψει την αίτηση και ο έμπορος θεωρήσει ότι αδικήθηκε, επιτρέπεται να ασκήσει έφεση και η υπόθεσή του θα κριθεί από ανώτερο δικαστήριο.
Πολλοί επιχειρηματίες καταχρώνται τη διαδικασία του άρθρου 99 και καταφεύγουν σε αυτή χωρίς να βρίσκονται σε αδυναμία πληρωμής αλλά με σκοπό απλώς και μόνο να μην πληρώσουν τις οφειλές τους. Η ύπαρξη της οικονομικής κρίσης, την οποία επικαλούνται όλοι, για να πείσουν ότι βρίσκονται σε άσχημη οικονομική κατάσταση, δεν επιτρέπει να διαπιστωθεί εύκολα, ποιοί ακριβώς βρίσκονται στα πρόθυρα της πτώχευσης και πρέπει να υπαχθούν στο άρθρο 99 και ποιοί εκμεταλλεύονται τις δυνατότητες του άρθρου αυτού την ευκαιρία να απαλλαγούν από τις υποχρεώσεις τους χωρίς λόγο.
