Κομφορμισμός και μαζική κουλτούρα
ΟΛΑ ΕΙΝΑΙ ΔΑΝΕΙΚΑ Γράφει η Άντζελα Ζιούτη / συγγραφέας / angelaziouti@yahoo.gr
Ποιο είναι το πρώτο πράγμα που κάνει κάποιος, όταν μπαίνει στο σπίτι; Πως είπατε; Βγάζει τα παπούτσια; Λάθος. Ανοίγει την τηλεόραση για να τον καλησπερίσει η λεπτή τηλεπαρουσιάστρια. Όχι γιατί απαραίτητα είναι εργένης και ζει μόνος. Συνήθως τα σημερινά ζευγάρια κάνουν δύο δουλειές έκαστος προσπαθώντας να τα βγάλουν πέρα και να ανταπεξέλθουν στις αυξημένες ανάγκες του νοικοκυριού.
Ανάμεσα τους μπαίνει σίγουρα κάποιος τρίτος: η τηλεπαρουσιάστρια του Super Deal, ο προϊστάμενος ή η ερωμένη. Τους άλλους δύο τους συναντάνε ενίοτε εκτός σπιτιού. Την πρώτη κάθε απόγευμα στο σαλόνι. Ως τηλεθεατές βεβαίως. Όπως ως τηλεθεατές θα συναντήσουν όλα τα πολιτικά πρόσωπα που «παίζουν» στην επικαιρότητα, τους ηθοποιούς και τις αρτίστες, τους διαφημιστές με τη θαυματουργή σκόνη πλυσίματος και τα κινούμενα σχέδια με τις ακαταλαβίστικες καρικατούρες δήθεν για παιδιά.
Ο μέσος τηλεθεατής ξεχνιέται. Λησμονεί για κάποιες ώρες βυθισμένος στον καναπέ του τις ανεξόφλητες κάρτες, τη δόση του στεγαστικού δανείου, τα δίδακτρα για τα αγγλικά και τα χρήματα που οφείλει για τη διατροφή. Δε σκέφτεται τον τσακωμό που είχε το πρωί στο γραφείο, το τρακαρισμένο στο φτερό αυτοκίνητο του και τις υποχρεώσεις της αυριανής ημέρας.
Σε ένα σπίτι μπορεί να μην υπάρχει καρέκλα, αλλά θα υπάρχει σίγουρα τηλεόραση. Η τηλεόραση είναι εθιστική σαν το τσιγάρο. Δεν κόβεται. Ποιος γιατρός όμως θα παρότρυνε στους ασθενείς του να την κλείσουν; Μάλλον μόνο ο ψυχίατρος. Γιατί όταν κάποιος θα αρχίσει να παίρνει κιλά το ένα μετά το άλλο κι όταν δεν θα έχει διάθεση για μια δημιουργική απασχόληση που δε θα βλέπει απλά τους άλλους να ζουν θα νομίσει πως βρίσκεται στις παρυφές της κατάθλιψης. Εξάλλου τι είναι ο ίδιος μπροστά στα αψεγάδιαστα όντα που παρελαύνουν μπροστά από τα μάτια του; Ένα τίποτα. Με μία ξεχειλωμένη φόρμα και παντόφλες ένα νούμερο μεγαλύτερες από το κανονικό να κάθεται και να τρώει πατατάκια στον καναπέ. Ο τηλεοπτικός μας δέκτης είναι η οικιακή ηλεκτρική συσκευή που συντηρεί τον σύγχρονο κομφορμισμό και αναπαραγάγει τη μαζική κουλτούρα. Αν στον 19ο αιώνα ο Μαρξ μπορούσε να λέει, ότι η πλειονότητα της ανθρωπότητας «δεν έχει τίποτα να χάσει εκτός από τις αλυσίδες της», σήμερα θα μπορούσαμε να πούμε ότι χωρίς αυτές τις αλυσίδες δεν θα έβρισκε τρόπο να επιβιώσει, καθώς ο άνθρωπος της εποχής μας έχει ροπή προς την ομογενοποίηση και το αίσθημα της ασφάλειας που προκύπτει στην ένταξη του σε μία ομάδα με κοινά χαρακτηριστικά.
Γιατί όμως η τηλεόραση αποτελεί έναν ιδιότυπο τρόπο εθισμού; Ενώ μεγάλο μέρος από αυτούς που παρακολουθούν τηλεόραση δηλώνουν δυσαρεστημένοι από αυτά που παρακολουθούν, κι όμως εξακολουθούν και βλέπουν τηλεόραση. Τα ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα, τα οποία έγιναν την ώρα της παρακολούθησης της τηλεόρασης, έδειξαν χαμηλότερη πνευματική διέγερση κατά την τηλεθέαση από αυτήν που καταγραφόταν σε άλλες δραστηριότητες, όπως το διάβασμα. Καταγράφεται επίσης ένα αντανακλαστικό, βάσει του οποίου το άνοιγμα του τηλεοπτικού δέκτη συνδέεται με τη χαλάρωση, ενώ το κλείσιμο του δέκτη σημαίνει επαναφορά του άγχους και της δυσφορίας. Το μυαλό δηλαδή κάνει «ζάπινγκ» ξανά στα χρέη και στις οφειλές. Οι τηλεθεατές ξεχνάνε μονίμως μία οφειλή: απέναντι στον εαυτό τους.
