Συνέντευξη στη Στεφανία Τσολάκη
Θα μπορούσαμε να μιλάμε ατέλειωτες ώρες για το θέατρο, το τραγούδι, τη σκηνοθεσία ή την ευθύνη μιας παραγωγής. Εξάλλου, ο Γρηγόρης Βαλτινός έχει απόλυτη σχέση με τα παραπάνω. Παρόλα αυτά, ο χρόνος που είχαμε μεταξύ των δύο παραστάσεων, (απογευματινή και βραδινή) μας επέτρεψε να κάνουμε μια «θεϊκή» συνέντευξη με αφορμή την παράσταση «Ω, Θεέ μου», στην οποία πρωταγωνιστεί. Πρόκειται για ένα «αινιγματικό» έργο της Ανάτ Γκοβ, μια κωμωδία, η οποία παίζεται πρώτη φορά στην Ελλάδα και με σημείο εκκίνησης τη Θεσσαλονίκη. Ποια είναι όμως η σχέση του «θεού» με το Θεό και ποια η σχέση του με την Εκκλησία; Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι να υποδυθεί κάποιος αυτόν τον ρόλο; Όλες οι απαντήσεις στη συνέντευξη που ακολουθεί.
H πρώτη επαφή με το έργο τι εικόνα σας δημιούργησε;
Είδα ένα έργο που διέφερε εντελώς από τα συνηθισμένα εμπορικά. Ενώ είχε όλα τα χαρίσματα αυτών, έδινε παρόλα αυτά στους ηθοποιούς συγκλονιστικούς ρόλους. Κατάλαβα ότι είναι μια φιλοσοφική κωμωδία που δεν της λείπει καθόλου το χιούμορ. Αντιθέτως, έχει ένα χιούμορ υψηλότατου επιπέδου και πίστεψα ότι μετά από όλα αυτά τα χρόνια που κάνω θέατρο, έχω και εγώ το δικαίωμα να δοκιμάσω ένα τέτοιο έργο. Έχω όμως και την υποχρέωση απέναντι στο κοινό να του προσφέρω κάτι άλλο, τελείως πρωτότυπο. Είναι μια παράσταση που ανεβαίνει για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Άλλο ένα στοιχείο δελεαστικό, γιατί είναι πολύ ωραίο να βρίσκεις έργα. Το κατατάσσω στα κλασικά – θα φανεί στην πορεία του- καθώς τα θέματα τα οποία επεξεργάζεται είναι κλασικά, τα ερωτήματα είναι αιώνια, υπαρξιακά, ανθρώπινα, ανθρωποκεντρικά.
Είναι δύσκολο για έναν ηθοποιό να υποδυθεί το Θεό;
Είναι και εύκολο και δύσκολο. Είναι εύκολο γιατί μπορείς να τον «κάνεις» όπως θέλεις. Αυτή είναι η δική μου ματιά, αυτή είναι η δική μου άποψη. Είναι δύσκολο ακριβώς για τον ίδιο λόγο, γιατί ο καθένας έχει στο μυαλό του μια διαφορετική εικόνα το Θεό. Άλλος τον θεωρεί γέρο, άλλος νέο, άλλος μαύρο, άλλος άσπρο. Αυτό καθιστά τα πράγματα δύσκολα. Πρέπει να κινηθείς σε ένα χώρο που να καλύπτει τα πάντα. Έπειτα, σιγά-σιγά μέσα στην παράσταση συνειδητοποιούμε ότι όλο αυτό είναι μια αλληγορία και ότι ο Θεός παίρνει τα χαρακτηριστικά του ανθρώπου, για να στηλιτεύσει τις ανθρώπινες αδυναμίες, την ανθρώπινη αγριότητα και την ανθρώπινη συμπεριφορά. Αυτό το καταλαβαίνει ο θεατής μες στην παράσταση. Γιατί εκείνο που του λέει το έργο είναι ότι αυτός είναι ο θεός του εαυτού του, κατά συνέπεια αυτός έχει δώσει τις ιδιότητες του σε έναν θεό, που τον έφτιαξε όπως τον ήθελε, ακριβώς για να δικαιολογεί τις κακές του πράξεις.
Ποια είναι η δική σας προσέγγιση στα θέματα θρησκεία, εκκλησία, Θεός;
Δυστυχώς ή ευτυχώς έχω ξεκαθαρίσει τους λογαριασμούς μου με όλα αυτά τα θέματα εδώ και πολλά χρόνια. Δεν έχω εναποθέσει τις ελπίδες μου στο Θεό. Έχω αποφασίσει ότι εγώ είμαι ο «θεός» του εαυτού μου. Εγώ πρέπει να φροντίσω να γίνω καλός και αγαθός, να βελτιωθώ, να φροντίσω για το μέλλον μου, για το μυαλό μου και να γίνω ένας θεός της καθημερινότητας. Να σπέρνω το καλό. Γιατί μόνο το καλό φέρνει καλό -όπως λέω και στην παράσταση- και το κακό και η μισαλλοδοξία φέρνει κακό. Για εμένα θρησκεία είναι να μην κάνεις στον άλλον αυτό που δε θέλεις να σου κάνει. Αυτό φροντίζω να τηρώ και έτσι έχω τη συνείδηση μου ήσυχη. Δεν θεωρώ ότι είμαι από αυτούς που, όταν γεράσω, θα πηγαίνω κάθε Κυριακή στην εκκλησία. Ανάβω ένα κερί πότε- πότε εν είδει θυσίας. Για να συγκεντρώσω το μυαλό μου φροντίζω και πηγαίνω πρωί, όταν δεν είναι κανένας. Μπαίνω στο ναό και αισθάνομαι να μπαίνω στο μυαλό μου, γι’ αυτό δε θέλω να είναι κανένας άλλος. Έτσι αντιμετωπίζω τη θρησκεία και πιστεύω ότι θα μπορούσε να με αποδεχθεί ο κάθε θεός. Όλοι οι θεοί του πλανήτη. Γιατί τους αποδέχομαι και εγώ όλους. Η θρησκεία τι άλλο είναι; Είναι ένας άγραφος νόμος ο οποίος θέλησε να ημερέψει την αγριότητα του ανθρώπου πριν ακόμα συσταθεί σε κράτος η κοινωνία. Πριν έρθουν οι νόμοι που καταστέλλουν το έγκλημα και πριν έρθει η αστυνομία. Αυτό είναι. Απλώς έμεινε επικουρικά η εκκλησία στη σύγχρονη κοινωνία, στην οποία το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού δε δίνει και σημασία. Δεν έχει καμία τύψη για τα εγκλήματά του. Είναι σημαντική η ευθύνη που αναλαμβάνει καθένας από εμάς, με την έννοια ότι αυτός ορίζει το καλό και το κακό, να επιλέξει το καλό. Για εμένα αυτή είναι ουσιαστική θρησκεία, γι’ αυτό σιχαίνομαι τη θρησκοληψία. Σιχαίνομαι τους ανθρώπους που δεν είναι έτσι στην καθημερινότητα τους και νομίζουν ότι καθαρίσανε με το να πάνε μια φορά, την Κυριακή, στην εκκλησία.
Ποια θα λέγατε ότι είναι η εικόνα σας για το Θεό, ώστε να χτίσετε αυτό το ρόλο;
Η δική μου εικόνα για το Θεό είναι η προσέγγισή μου μέσα στο ρόλο. Εδώ παρουσιάζουμε έναν θεό που κατασκεύασε ο άνθρωπος, γι’ αυτό του έχω προσδώσει ανθρώπινες αδυναμίες.
Θέλετε να μας μιλήσετε για σκηνή στην οποία ο θεός αφήνει τον άνθρωπο να τον αγκαλιάσει;
Είναι εξαιρετικά συγκινητική αυτή η στιγμή, όπου ο θεός αγκαλιάζει τον άνθρωπο και ο άνθρωπος το θεό. Που σημαίνει ότι είναι σοφή η συγγραφέας, καθώς με αυτόν τον τρόπο επιλέγει να μας δείξει πόσο ανάγκη έχει ο ένας τον άλλον.
Όπως παρατηρούμε, όμως, είτε πιστεύει κάποιος είτε όχι στις δύσκολες στιγμές θα απευθυνθεί στο Θεό. Και ποιος δεν έχει πει «Ω, Θεέ μου»;
Αυτό μπορεί να γίνει από συνήθεια. Θα μπορούσε να είναι και ένας απλός αναστεναγμός χωρίς λέξη, αλλά η γαλούχηση και η διαπαιδαγώγησή μας μέχρι τώρα, έχει δώσει μια λέξη η οποία είναι αυτή. Παρόλα αυτά βλέπετε ακόμα και οι λέξεις προκαλούν μια ανακούφιση. Οι λέξεις αν δεν προκαλούνε ανακούφιση! Οι λέξεις είναι αίσθημα. Πόσο ανάγκη έχουμε να μην πούμε μόνο «ωχ», αλλά να συμπληρώσουμε και τη λέξη «Θεέ μου»!
Τελικά, ενώ ο θεός μπορεί να ασχοληθεί με οτιδήποτε περνάει από το χέρι του, δε μπορεί να ασχοληθεί με τα ανθρώπινα επιτεύγματα; (σκηνή όπου η ψυχολόγος δίνει το χαλασμένο dvd στο θεό και εκείνος αδυνατεί να το διαχειριστεί)
Αυτή είναι μια συγκλονιστική στιγμή που φανερώνει πως ο άνθρωπος ξέφυγε μέσα από το μυαλό του και μέσα από την τελειότητα που έχει αυτό το ον της γης. Κι όχι μόνο έχει ξεφύγει, αλλά τα επιτεύγματα του έχουν ξεπεράσει και το θεό. Έχει τρομερές αλληγορίες το έργο.
«Όσο μεγαλώνουμε σαν καλλιτέχνες, μικραίνουμε σαν άνθρωποι» πώς σχολιάζεται αυτή τη φράση στο θεατρικό κείμενο;
Αυτό είναι ένα τρικ της συγγραφέως, δεν ισχύει. Θεωρώ, προσωπικά, ότι όσο περνούν τα χρόνια και ολοκληρώνομαι ως καλλιτέχνης, ολοκληρώνομαι και σαν άνθρωπος. Τώρα το τι έκανε ο Πικάσο και ο Ντοστογιέφσκι, δεν ξέρω. Είναι ένα τρικ θεατρικό, συγγραφικό. Συμβαίνουν πολλά τέτοια τρικ μες στα θεατρικά έργα. Γενικά, όμως, μην έχετε εμπιστοσύνη στους καλλιτέχνες γιατί όσο μεγαλώνουν σαν καλλιτέχνες, μικραίνουν σαν άνθρωποι (γέλιο).
Είναι εγωκεντρικά πλάσματα οι ηθοποιοί, κ. Βαλτινέ;
Πιθανόν ένα από τα στοιχεία που μας σπρώχνει στην τέχνη να είναι ο εγωκεντρισμός και ο ναρκισσισμός. Η ανάγκη που έχουμε για επιβεβαίωση, επιβράβευση, αγάπη, ψυχανάλυση. Αυτά είναι πράγματα όμως που αφορούν τον καλλιτέχνη μόνο. Από κει και πέρα πολύ γρήγορα πρέπει να ξεφύγει από αυτά, να απεγκλωβιστεί, να στρέψει το βλέμμα του προς την πλατεία, στο κοινό και προς τα «μέσα», στον εαυτό του, γιατί αν παραμείνει στην επιφάνεια και σ’ αυτές τις «φθηνές» -αν θέλετε- ανάγκες, δε θα προχωρήσει ούτε σαν καλλιτέχνης ούτε σαν επαγγελματίας.
Στην παράσταση συμμετέχει και ένας αρκετά νέος σε ηλικία ηθοποιός και μάλιστα σε έναν αρκετά απαιτητικό ρόλο.
Ο Μίλτος είναι ό,τι καλύτερο μπορούσαμε να έχουμε. Μας καθυστέρησε αρκετά αυτός ο ρόλος, περίπου τρεις μήνες, και τελικά τον έστειλε ο Θεός. Είναι εξαιρετικό παιδί. Έχει ήθος, εργατικότητα και στοχεύει εκεί που ακριβώς πρέπει να στοχεύει ένας ηθοποιός. Στη δουλειά, στην ευαισθησία, στην ποιότητα, στη μελέτη. Τον ζηλεύω!
Ηθοποιός σημαίνει…
Φως! Είναι το φως όπως υπάρχει σε αυτόν τον στίχο του Χατζιδάκι που τον είπε ανυπέρβλητα ο Χόρν. Έχει μπερδέψει λίγο τον κόσμο γιατί θεωρεί ότι λέγοντας «φως» εννοεί το φως του προβολέα που πέφτει πάνω στον ηθοποιό. Είναι ακριβώς το αντίθετο. Είναι το φως που ρίχνει ο ηθοποιός στις σκοτεινές γωνίες που λέγαμε. Αυτό είναι.
Το Θεό υποδύεται ο Γρηγόρης Βαλτινός. Την ψυχολόγο ερμηνεύει η Κατερίνα Διδασκάλου. Μαζί τους ο Μίλτος Τσιάντος.
Info: http://www.thinkfree.gr/o-thee-mou/
Info
Μετάφραση: Δημήτρης Ψαρράς
Σκηνοθεσία: Λίνα Ζαρκαδούλα
Μουσική: Μίνως Μάτσας
Σκηνικά: Διονύσης Χριστοφιλογιάννης
Κοστούμια: Γιώργος Σεγρεδάκης
Βοηθός Σκηνοθέτη: Νατάσσα Κοτσοβού
Παραγωγή: Αριστοτέλειον Θέατρο και Θέασις Δράσεις Πολιτισμού
