Ο Βορράς ενάντια στο Νότο ή αλλιώς η οικονομική ορθοδοξία και ανελαστική δημοσιονομική πολιτική ενάντια στις επιταγές στήριξης της πραγματικής οικονομίας και προστασίας της κοινωνίας; Η Ευρώπη βυθίζεται στη δίνη του οικονομικού, πολικού και πολιτισμικού κατακερματισμού με τους ισχυρούς να επιδιώκουν τη δημιουργία ενός θεσμικού πλαισίου λειτουργίας που θα πολλαπλασιάσει τα στρατηγικά τους πλεονεκτήματα. Ο στόχος αυτός περιγράφει μία Ευρώπη ανισοτήτων, άνισων ευκαιριών έναν θεσμικό Προκρούστη ετεροβαρούς συμμετοχής στο ευρωπαϊκό θεσμικό οικοδόμημα.
Μπορεί να υπάρξει μία Ευρώπη δύο ταχυτήτων; Πιθανώς ναι αν ακολουθήσουμε μία διαδικασία μερικής αποδόμησης της ενοποιητικής διαδικασίας. Ωστόσο ο θεσμικός χάρτης της ΕΕ θα πρέπει να γυρίσει δεκαετίες πίσω και προπάντων να αποτυπώσει με σαφή στοιχεία εξισορρόπησης τις διακρατικές σχέσεις εντός της Ένωσης εξασφαλίζοντας τους λιγότερο προνομιούχους στο οικονομικό πεδίο. Σε κάθε άλλη περίπτωση η διατήρηση του παρόντος θεσμικού μπούσουλα θα δημιουργήσει de jure παίγνια μηδενικού αθροίσματος καθώς ότι χάνει ο Νότος θα ενισχύει τον Βορρά.
Με απλά λόγια το νέο λειτουργικό παράδειγμα της ΕΕ θα πρέπει να δίνει τη θεσμική δυνατότητα στις χώρες μέλη-εισαγωγείς καταναλωτικών προϊόντων να επιβάλλουν πλαφόν στις εισαγωγές τους από τον πλεονασματικό Βορρά. Η προϋπόθεση αυτή ακυρώνει μεν το κοινοτικό κεκτημένο και αρχές λειτουργίας της εσωτερικής αγοράς, ωστόσο αποτελεί τη μοναδική ασφαλιστική δικλείδα του Νότου έναντι της δυναμικής του Βορρά στο πεδίο των εξαγωγών. Είναι το όπλο άμυνας των ελλειμματικών χωρών, το μοναδικό ρεαλιστικό και κυρίως πειστικό επιχείρημα που θα αναγκάσει τους οπαδούς της de facto και de jure Ευρώπης των δύο ταχυτήτων να αναλογιστούν το κόστος που θα έχει για τους ίδιους μία τέτοια εξέλιξη.
Μία Ευρώπη δύο ταχυτήτων ή δύο ευρώ που θα λειτουργεί στο εσωτερικό των κρατών μελών με κανόνες μεταβλητής πολιτικής αυτονομίας και ένα πλαίσιο που θα επιβάλει νομοτελειακά σχέσεις οικονομικής ισχύος θα καταδικάσει το Νότο στην ανέχεια και θα εγκαθιδρύσει μία νέα ενδο-ευρωπαϊκή τάξη που θα επιβάλλει συνθήκες βίαιης και όχι εθελούσιας ολοκλήρωσης. Δεν μπορεί να οικοδομηθεί ένα οικονομικό τείχος Βερολίνου που θα δίνει στην μία πλευρά μόνο (Βορρά) τη δυνατότητα απρόσκοπτης θεσμικά και καταστατικά οικονομικής και πολιτικής εν τέλει διείσδυσης στο Νότο. Αυτό θα σήμαινε από πλευράς των λιγότερο οικονομικά ισχυρών την απεμπόληση μηχανισμών αυτοάμυνας και θα εξανέμιζε το κόστος για το Βορρά επιβολής μίας νέας οικονομικής και θεσμικής τάξης πραγμάτων. Η συντονισμένη δράση των χωρών του Νότου θα δημιουργήσει υπαρξιακά διλήμματα για τη συνοχή της Ένωσης και θα αναγκάσει τις Ευρωπαϊκές ηγεσίες να επιλέξουν μεταξύ της συστράτευσης και κοινής δράσης και του de jure κατακερματισμού που θα επιφέρει κόστος σε όλους τους εταίρους.
[Γράφει ο Γιώργος Βοσκόπουλος / επ. Καθηγητής – Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστημίου Μακεδονίας / gvoskop@uom.gr]
