Του Γιάννη Θ. Κεσσόπουλου
Μια συλλογή στα έργα της οποίας αποτυπώνεται σε κάποιο βαθμό η επίδραση των διεθνών ρευμάτων της ζωγραφικής και των εικαστικών στους καλλιτέχνες της Θεσσαλονίκης και της Βόρειας Ελλάδας, είναι η συλλογή της Δημοτικής Πινακοθήκης που αριθμεί σήμερα 2.834 έργα! Ένα τμήμα της συλλογής, εκείνο των έργων του Νικολάου Γύζη τα οποία χάρισε η οικογένεια στο Δήμο Θεσσαλονίκης, εκτίθεται μόνιμα στον πρώτο όροφο της εμβληματικής Κάζα Μπιάνκα, έδρα της Δημοτικής Πινακοθήκης. Ένα δεύτερο τμήμα από τη συλλογή χαρακτικής προετοιμάζεται για να εκτεθεί μονίμως στο υπερώο της Κάζα Μπιάνκα. Τα υπόλοιπα της συλλογής εκτίθενται σε περιοδικές θεματικές εκθέσεις, συνήθως στην Casa Bianca ή σε δύο ακόμη σημαντικά μνημεία της πόλης, το Γενί Τζαμί και το Αλατζά Ιμαρέτ. Αλλά υπάρχουν και οι μακροχρόνιοι δανεισμοί.
Μόνιμη έκθεση, θεματικές ή και τα δυο μαζί;
Επομένως κανείς δεν μπορεί να πει ότι η συλλογή βρίσκεται στα υπόγεια. Με την επιμέλεια μιας μουσειολόγου και μιας ιστορικού τέχνης, που έχει στη διάθεσή της η Δημοτική Πινακοθήκη, η συλλογή κινείται με βάση τα δεδομένα της εποχής –αδυναμία νέων συνεργασιών για ενίσχυση της συλλογής, χαμηλή χρηματοδότηση της Πινακοθήκης, έλλειψη χώρου για να εκτεθεί μόνιμα ένα αντιπροσωπευτικό πανόραμα της συλλογής.
Ωστόσο, ένα τέτοιο εγχείρημα μόνιμης έκθεσης, ίσως θα είχε ενδιαφέρον τόσο εκπαιδευτικό όσο και για τους επισκέπτες ή μόνιμους κατοίκους της πόλης, για να γνωρίσουν το καλλιτεχνικό δυναμικό της Θεσσαλονίκης και το καθρέφτισμα των διεθνών τάσεων σ’ αυτό. Λείπει ο χώρος που θα μπορούσε να φιλοξενήσει ένα εργαστήρι συντήρησης των έργων της συλλογής, αλλά κι ένας χώρος αποθήκευσης εγγύτερα στην Κάζα Μπιάνκα.
Εξάλλου, η συλλογή της Δημοτικής Πινακοθήκης Θεσσαλονίκης απαρτίζεται από ενότητες – συλλογές, και μεταξύ αυτών η Συλλογή Θεσσαλονικέων καλλιτεχνών, η Συλλογή έργων Νικόλαου Γύζη, η Συλλογή Εικόνων και η Συλλογή Χαρακτικών. Η συλλογή καταγράφει τη δραστηριότητα των Θεσσαλονικέων (και όχι μόνο) εικαστικών καλλιτεχνών από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι σήμερα. Περιλαμβάνει 2.834 έργα ζωγραφικής, γλυπτικής, χαρακτικής, φωτογραφίας και κατασκευών. Στη συλλογή περιλαμβάνονται έργα καλλιτεχνών όπως οι Γ. Ιακωβίδης, Ν. Γύζης, Σ. Χρηστίδης, Ν. Χατζηκυριάκος-Γκίκας, Ν. Εγγονόπουλος, Γ. Σικελιώτης, Σ. Βασιλείου, Ν. Σαχίνης, Π. Ρέγκος, Γ. Σπυρόπουλος, Ν. Κεσσανλής, Ν. Πεντζίκης, Λ. Βενετούλιας, Κ. Λούστας, Π. Τέτσης, Κ. Λαχάς, Χ. Μπότσογλου, Τ. Μακρή, Ξ. Σαχίνης, Γ. Τσακίρης κ.α.
Ωστόσο φαίνεται πως ούτως ή άλλως ακολουθείται μια διαφορετική προσέγγιση στο θέμα: «Θεωρώ ότι με τις θεματικές εκθέσεις παρουσιάζουμε καλύτερα τη συλλογή από ό,τι με μία μόνιμη έκθεση και μία γραμμική προσέγγιση» λέει στο thinkfree η Έφορος της Πινακοθήκης, κ. Αλεξία Ξαφοπούλου.
Η μεγάλη ιστορία
Η Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης ιδρύθηκε το 1966 ως τμήμα της Δημοτικής Βιβλιοθήκης και στεγάστηκε σε δύο αίθουσες του μεγάρου της Χ.Α.Ν.Θ. Η πρώτη της συλλογή συγκροτήθηκε από επιλογή των αξιολογότερων έργων που είχε ο Δήμος στην κατοχή του, από δωρεές και αγορές που έγιναν κυρίως κατά τη δεκαετία του ’50.
- Το 1977 – 80 συγκροτήθηκε η συλλογή ελληνικής χαρακτικής και παρουσιάστηκε σε περιοδικές εκθέσεις σε εκθεσιακούς χώρους της πόλης, όπως Πολυτεχνείο ΑΠΘ, Γαλλικό Ινστιτούτο, Σιδηροδρομικό Σταθμό, Εμπορικό Επιμελητήριο και όμορους Δήμους Καλαμαριάς, Συκεών, Αμπελοκήπων.
- Το 1978 λόγω ζημιών που προκλήθηκαν από το σεισμό, σταμάτησε τη λειτουργία της.
- Το 1982 επαναλειτούργησε στον ίδιο χώρο.
- Το 1985 εμπλουτίστηκε με μαζική αγορά πινάκων Θεσσαλονικέων καλλιτεχνών και δημιουργήθηκε η βασική συλλογή της με ιδιαίτερο χαρακτήρα προσανατολισμένο στις δημιουργίες καλλιτεχνών όλων των κατευθύνσεων της Θεσσαλονίκης και γενικότερα του Βορειοελλαδικού χώρου, καλύπτοντας τρεις γενιές καλλιτεχνών.
- Το 1986 μεταστεγάστηκε στο ανακαινισμένο από το Δήμο ιδιόκτητο κτίριο, στη συμβολή των οδών Β. Όλγας και 25ης Μαρτίου, γνωστό ως βίλλα Μορντώχ, καταλαμβάνοντας κυρίως τον Β’ όροφο.
- Το 1987 διοργανώθηκε η έκθεση “Συλλογή Θεσσαλονικέων καλλιτεχνών” με 5.500 επισκέπτες.
- Στα χρόνια που ακολούθησαν υπήρξε πλούσια εκθεσιακή και εκδοτική δραστηριότητα.
Σήμερα, η Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης στεγάζεται στο κτίριο της Casa Bianca, στη συμβολή των οδών Βασ. Όλγας 180 και Θεμ. Σοφούλη. Οι εκθέσεις και οι εκδηλώσεις που οργανώνει η Δημοτική Πινακοθήκη φιλοξενούνται και σε δύο ακόμη σημαντικά μνημεία της πόλης, το Γενί Τζαμί, στην οδό Αρχαιολογικού Μουσείου 30 και το Αλατζά Ιμαρέτ, στην οδό Κασσάνδρου 91-93.
Οι μόνιμες θεματικές εκθέσεις
Στο υπερώο της Casa Bianca, όπου εκτίθετο σε μόνιμη έκθεση η συλλογή Εικόνων, μετά το μακροχρόνιο δανεισμό τους στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού (2016), θα παρουσιάζεται τμήμα της συλλογής χαρακτικής, έκθεση που πρόκειται να ολοκληρωθεί σύντομα μετά από απαραίτητες τεχνικές εργασίες (περιλαμβάνει έργα χαρακτικής μεταξύ άλλων των: Τάσσος, Μ. Αρφαράς, Γ. Βαρλάμος, Σ. Βασιλείου, Δ. Γαλάνης, Κ. Γραμματόπουλος, Σ. Καραβούζης, Γ. Κεφαλληνός, Γ. Λαζόγκας, Κ. Λαχάς, Γ. Μόραλης, Γ. Σπυρόπουλος, Δ. Μυταράς, Μ. Παντελιάς, Π. Ρέγκος, Ρ. Σαρελάκου, Ξ. Σαχίνης, Γ. Σικελιώτης, Π. Τέτσης, Ν. Χατζηκυριάκος-Γκίκας)
Οι περιοδικές θεματικές εκθέσεις
Οι πιο πρόσφατες θεματικές εκθέσεις έργων της συλλογής είναι οι εξής:
- «House works – Η αρχιτεκτονική στη Ζωγραφική» (Φεβρουάριος έως Απρίλιος 2016, Casa Bianca).
- «Πρόσωπα και Μορφές» (Ιούλιος έως Σεπτέμβριος 2016, Casa Bianca)
- «Νικόλαος Γύζης, Τα σχέδια» (Οκτώβριος έως Μάρτιος 2017, Casa Bianca)
- «Σωτήρης Χρηστίδης, Ο Πανελλήνιος Πόθος – Αποτυπώματα ελληνικότητας» (Οκτώβριος έως Φεβρουάριος 2018).
Οι δανεισμοί
«Όσα έργα δεν εκτίθενται ή δεν έχουν δανειστεί σε μουσεία ή άλλους φορείς, φυλάσσονται σε ειδικά διαμορφωμένους αποθηκευτικούς χώρους του Δήμου Θεσσαλονίκης. Πολλά έργα της συλλογής βρίσκονται αναρτημένα σε γραφεία του Δημαρχιακού Μεγάρου, σ’ ένα μη τυπικό εκθεσιακό περιβάλλον, όπου όμως εκτίθενται και προβάλλονται σ’ ένα διαφορετικό κοινό» λέει η κ. Ξαφοπούλου.
Πιο πρόσφατος είναι ο δανεισμός του έργου του Λουκά Βενετούλια, με τίτλο Δωδεκανήσου, στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης για την έκθεση της 6ης Μπιενάλε. Αλλά υπάρχουν και οι μακροχρόνιοι δανεισμοί όπως 14 έργων στο Εκκλησιαστικό Μουσείο Ι.Μ. Θεσσαλονίκης, μακροχρόνιος δανεισμός για 30 χρόνια, 23 έργων στην Εθνική Σχολή Δικαστικών Λειτουργών για 3 χρόνια με ανανεώσεις μέχρι σήμερα, 109 Εικόνων και Κειμηλίων στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, μακροχρόνιος δανεισμός για 30 χρόνια, 6 έργα στη ΦΑΑΘ με ανανεώσεις ετήσιου δανεισμού, 65 έργα στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας για 2 χρόνια.
