Ποιός ήταν και τι ακριβώς έκανε ο Γιώργης Νταλιγκάρης, πού έμαθε το χαρμόσυνο νέο της παράδοσης της πόλης ο αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος, ποιος ήταν ο οδηγός της ατμομηχανής που τον μετέφερε στη Θεσσαλονίκη
Του Γιάννης Κεσσόπουλου / gkessopoulos@gmail.com
Αλήθεια, τι συνέβη στις μέρες που μεσολάβησαν μεταξύ της καθοριστικής μάχης των Γιαννιτσών, στις 19 Οκτωβρίου 1912, και της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης, στις 26 Οκτωβρίου 1912; Ο «νεκρός χρόνος» για τις ιστορικές αφηγήσεις, είναι εξαιρετικά ζωντανός και «περιέχει» μακεδονομάχους, εθνικό πανηγύρι, απελευθερώσεις χωριών και κωμοπόλεων, ένα μείζον πρόβλημα που λεγόταν Αξιός ποταμός, κρίσιμες διαπραγματεύσεις, απειλητικά τηλεγραφήματα, διπλωματία, προέλαση, ειρηνική τελικά είσοδο στη Θεσσαλονίκη. Γεγονός με μείζονα σημασία, το πέρασμα του Αξιού ποταμού από τον ελληνικό στρατό καθώς μετά τη μάχη των Γιαννιτσών οι Βούλγαροι κινούνταν και αυτοί προς την πρωτεύουσα της Μακεδονίας και ήταν πια θέμα χρόνου ποιος θα προλάβει να εισέλθει πρώτος.
Όπως προκύπτει, λοιπόν, από τις μαρτυρίες και τα στρατιωτικά έγγραφα (Σπ. Μελά, Κ. Ζωρογιαννίδη, Β. Δούσμανη, Ι. Δραγούμη όπως καταγράφονται στην έρευνα του Θ. Γκλαβέρη) το απόγευμα της Κυριακής 21 Οκτωβρίου 1912, ξεκίνησε η είσοδος των Ελλήνων στρατιωτών στην Κουλιακιά (Χαλάστρα) και όλο το χωριό τους υποδέχθηκε με πρωτοφανή και συγκινητικό ενθουσιασμό, παρά τα 500 χρόνια σκλαβιάς στους Οθωμανούς. Νωρίτερα, τα χαράματα της ίδιας μέρας, είχε φτάσει ως εμπροσθοφυλακή η ομάδα του Κουλιακιώτη Μακεδονομάχου Αλέξανδρου Αναγνωστόπουλου και ύψωσε την ελληνική σημαία στο αστυνομικό τμήμα της περιοχής.
Οι κάτοικοι της Χαλάστρας διέθεσαν πλάβες, καρφιά, σχοινιά, βαρέλια, κουβάδες και ό,τι ξυλεία είχαν κι έτσι κατασκευάστηκαν τελικά πλωτές γέφυρες στον Αξιό και πέρασε ο ελληνικός στρατός
Ο Οθωμανικός στρατός οπισθοχωρώντας είχε καταστρέψει όλες τις γέφυρες, ενώ οι γεφυροσκευές του στρατού βρισκόταν πολύ πίσω. Λύση δε βρισκόταν και κάθε καθυστέρηση θα μπορούσε να αποβεί μοιραία και η Θεσσαλονίκη να χαθεί. Τότε εμφανίστηκε ένας καροποιός από τη Χαλάστρα, ο Γιώργης Νταλιγκάρης, και έδωσε τη λύση. Με τη βοήθεια των μηχανικών του στρατού, αλλά κυρίως με την καθοριστική συμβολή όλων των κατοίκων του χωριού, οι οποίοι με φιλοπατρία και ομόθυμη έκρηξη προσφοράς διέθεσαν πλάβες (βάρκες), καρφιά, σχοινιά, βαρέλια, κουβάδες και ό,τι ξυλεία είχαν, στις 22 και 23 Οκτωβρίου κατασκευάστηκαν τελικά γέφυρες στους δύο βραχίονες του Αξιού, στη Χαλάστρα, για να περάσει έγκαιρα ο ελληνικός στρατός. Έτσι, στις 24 Οκτωβρίου ξεκίνησε η διάβαση του Αξιού και πλέον ο ελληνικός στρατός βρισκόταν προ των πυλών!
Οι κρίσιμες διαπραγματεύσεις
Μετά το πέρασμα του Αξιού, οι ελληνικές μεραρχίες στρατοπέδευσαν στο Τεκελί (Σίνδος). Οι διαπραγματεύσεις για την παράδοση της Θεσσαλονίκης ήταν σκληρές.
Στις 25 Οκτωβρίου ο Αρχιστράτηγος τότε διάδοχος Κωνσταντίνος μετέβη από το Τόψιν (Γέφυρα) στο σιδηροδρομικό σταθμό Τεκελί και συναντήθηκε με τους προξένους των Μεγάλων Δυνάμεων και τον απεσταλμένο του Ταχσίν Πασά, Σεφήκ Πασά, αλλά οι Τούρκοι δεν δέχθηκαν τους όρους παράδοσης.
Ακολούθησε δεύτερη συνάντηση στο Τόψιν με τον Β. Δούσμανη, αλλά κι αυτή απέβη άκαρπη.
Το μεσημέρι της 26ης Οκτωβρίου, ο Αρχιστράτηγος έφυγε από το Τόψιν και κατευθύνθηκε προς Τεκελί, όπου στο σιδηροδρομικό σταθμό εγκατέστησε το Γενικό Στρατηγείο, όπως μαρτυρούν τα τηλεγραφήματα των ημερών.
Στην Αθήνα, ο πρωθυπουργός Ελ. Βενιζέλος ανησυχούσε και γι’ αυτό έστειλε το περίφημο οργισμένο τηλεγράφημα προς τον Κωνσταντίνο να αφήσει τις βλέψεις για το Μοναστήρι και να καταλάβει αμέσως τη Θεσσαλονίκη.
Τελικώς, την ίδια μέρα στις 5.00 μ.μ. επιδόθηκε από τον Κωνσταντίνο Μαζαράκη στον Αρχιστράτηγο –που βρισκόταν στο σταθμό του Τεκελί σύμφωνα με τη μαρτυρία του Ίωνα Δραγούμη- η επιστολή του Ταχσίν Πασά περί παραδόσεως της Θεσσαλονίκης.
Αμέσως ο Κωνσταντίνος έδωσε εντολή στους Ιωάννη Μεταξά και Βίκτωρα Δούσμανη να μεταβούν στο Διοικητήριο. Εκεί συνέταξαν το πρωτόκολλο παράδοσης της Θεσσαλονίκης. Τις πρώτες πρωινές ώρες της 27ης Οκτωβρίου ο Δούσμανης ενημέρωσε τον Αρχιστράτηγο, που βρισκόταν στο Τεκελί.
Το πρωί της 27ης Οκτωβρίου ο ελληνικός στρατός εισήλθε στην πόλη ως ελευθερωτής! Το επόμενο πρωί ο αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος κατέφθασε σιδηροδρομικώς στη Θεσσαλονίκη και ύψωσε την ελληνική σημαία στο Διοικητήριο, μετά από σχεδόν 500 χρόνια!
Πρώτη δημοσίευση: εφημερίδα thessnews, φύλλο 22.10.2016
