Οι ιαματικές πηγές έχουν τις καταβολές τους στην αρχαία Ελλάδα. Ο “πατέρας της Ιστορίας” Ηρόδοτος πρώτος παρατήρησε τις πηγές αυτές με τις θεραπευτικές ιδιότητές τους και συμβούλευε η λουτροθεραπεία να γίνεται σε συγκεκριμένες εποχές του χρόνου και για 21 συνεχόμενες μέρες.
Οι θεραπείες με νερό και τα μπάνια στις θερμές πηγές διαδραμάτιζαν σημαντικό ρόλο στην ιατρική της αρχαιότητας, καθώς οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν ότι με το νερό καθαίρεται όχι μόνο το σώμα αλλά και το πνεύμα. Πολλοί γιατροί (ο Γαληνός, ο Ερασίστρατος, ο Ασκληπιάδης, ο Αγαθίνος κ.ά.), άλλωστε, κατά τα ρωμαϊκά χρόνια και τη βυζαντινή εποχή παραδεχόντουσαν την ευεργετική επίδραση των ιαματικών λουτρών. Ο ‘’πατέρας της ιατρικής και της λουτροθεραπείας’’ Ιπποκράτης διέκρινε τα νερά α) σε ελώδη (τα νερά στα έλη και τις λίμνες) και β) σε μεταλλικά (αυτά που πηγάζουν από πετρώματα και περιέχουν μεταλλικά στοιχεία, όπως χρυσό, χαλκό, αργυρό, σίδηρο, νάτριο, κάλιο, ασβέστιο φωσφόρο και θείο κ.ά. ή αέρια, όπως άζωτο, οξυγόνο, υδρογόνο και διοξείδιο του άνθρακα).
Καθώς τα χρόνια περνούσαν, οι φυσικές πηγές έδωσαν τη θέση τους στα δημόσια λουτρά, τα οποία, ενώ, αρχικά εμφανίστηκαν τον 3ο αι. π.Χ., έλαβαν ευρεία διάδοση τον 1ο αι. π.Χ. Κατά την αρχαιότητα και τους ρωμαϊκούς χρόνους, τα λουτρά δεν αποτελούσαν μόνο χώρο προσωπικής καθαριότητας αλλά και χώρο ψυχαγωγίας και κοινωνικών συναναστροφών.
Τα κτίρια των ρωμαϊκών λουτρών αποτελούσαν μνημειακά οικοδομήματα, δημόσια ή ιδιωτικά, ξεχώριζαν για την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική τους και ήταν ανοιχτά για όλους τους πολίτες. Η διαδικασία τους ήταν αρκετά χρονοβόρα, αφού οι λουόμενοι απολάμβαναν την ευεξία του σώματός τους περνώντας από διάφορα στάδια εναλλαγής ψυχρού, χλιαρού και θερμού ή και αντιστρόφως, χωρίς όμως να γνωρίζουμε με σιγουριά τη συγκεκριμένη πορεία. Ο Γαληνός, γιατρός του
αυτοκράτορα Μάρκου Αυρηλίου πρότεινε την πορεία από το θερμό προς το ψυχρό. Αρχικά, οι επισκέπτες άφηναν τα ρούχα τους στο ‘’αποδυτήριο’’ (apodyterium), τη φύλαξη των οποίων αναλάμβαναν οι δούλοι. Στη συνέχεια και πριν απ’ το λουτρό, ο επισκέπτης είχε τη δυνατότητα της σωματικής άσκησης σ’ έναν υπαίθριο χώρο, την παλαίστρα. Επίσης, υπήρχαν και διάφορα μικρότερα δωμάτια, όπου α) οι επισκέπτες αλείφονταν με λάδι πριν από τη γυμναστική, β) γινόταν η απόξεση του λίπους μετά την εκγύμναση και γ) το μυρωτήριο. Οι θέρμες διέθεταν κι ευρύχωρες αίθουσες που προορίζονταν για τη λατρεία του αυτοκράτορα και των θεών, βιβλιοθήκες, αίθουσες διδασκαλίας και άλλες, όπου κανείς συναναστρεφόταν με την παρέα του ή γευμάτιζε. Στα υπόγεια των κτιρίων κυκλοφορούσαν οι δούλοι.
Η φήμη των ρωμαϊκών θερμών επεκτάθηκε και στην ανατολή. Τα τουρκικά λουτρά, επονομαζόμενα ‘’χαμάμ’’, διαδόθηκαν ευρέως κυρίως μεταξύ του 10ου και 13ου αιώνα. Δεν αποτελούσαν μόνο χώρο σωματικής καθαριότητας (σ’ αυτά κατέφευγαν οι γυναίκες μετά τη γέννα, οι άντρες πριν την περιτομή και τα ζευγάρια 3 φορές πριν το γάμο) αλλά και τόπο, όπου λάμβαναν χώρα οι θρησκευτικές συνήθειες των μουσουλμάνων. Η παράδοσή τους αναβιώνει ακόμη και σήμερα και στη Δύση, εκεί που τα ‘’χαμάμ’’ δεν καταστράφηκαν ολοσχερώς και ανακατασκευάστηκαν (π.χ. το χαμάμ του Αγκίστρου).
Σήμερα, οι περιοχές με ιαματικές πηγές αποτελούν αγαπημένο προορισμό ανθρώπων όλων των ηλικών και καθόλη τη διάρκεια του χρόνου. Ανεξάρτητα με το αν υποφέρει κανείς από κάποια πάθηση (αρθροπάθεια, δισκοπάθεια, σπονδυλοαρθρίτιδα, ρευματοπάθεια, κατάγματα, γυναικολογικές παθήσεις, στειρότητα, νευρώσεις, κοπώσεις, παθήσεις αναπνευστικού συστήματος, εγκεφαλική συμφόρηση, αρτηριακή υπέρταση, χρόνιες βρογχίτιδες, δερματικά νοσήματα και άλλα), επισκέπτεται τα λουτρά για ψυχαγωγία αλλά και για να προσφέρει στο σώμα του μια ανεπανάληπτη εμπειρία χαλάρωσης και τόνωσης. Ολόκληρη η Ελλάδα αποτελεί μία πηγή κι εσείς, ανάλογα με το πού βρίσκεστε, μπορείτε να επιλέξετε μία από τις διαθέσιμες πηγές της:
– στην ηπειρωτική χώρα από το βορά προς το νότο: Έβρος – Τραϊνούπολη, Ροδόπη (οικισμός Θέρμια στα Πομακοχώρια), Ξάνθη – Γεννησέα, Καβάλα – Ελευθερές, Ν. Θεσσαλονίκης: Ν. Απολλωνία, Λαγκαδάς, Θέρμη, Κιλκίς – Πικρολίμνη, Σέρρες: Άγκιστρο και Σιδηρόκαστρο, Πέλλα –Πόζαρ, Καστοριά Αμμουδάρα, Ιωάννινα – Καβάσιλα, Πρέβεζα, Καρδίτσα – Σμόκοβο, Αιδηψός, Αιτωλοακαρνανία – Τρύφοι, Ψωρονέρια Άμφισσας, Φθιώτιδα – Υπάτη, Θερμοπύλες, Καμένα Βούρλα, Μέθανα, Λουτράκι Κορίνθου, Κυλλήνη, Καϊάφα στο Ν. Ηλείας, Λουτρά Ηραίας (Εθνική οδό Τρίπολης-Πύργου),
– στη νησιωτική χώρα: Λήμνος–Μύρινα, Μυτιλήνη, Ικαρία, Κως, Νίσυρος, Μήλος, Ζάκυνθος.
Γράφει η Νικολέττα Μηνάογλου
