Του Κωνσταντίνου Ζέρβα*
Βρισκόμαστε σαφέστατα, στη μέση μίας πρωτόγνωρης συγκυρίας με πολλές δυσκολίες. Παρ’ όλες όμως τις αντιξοότητες ο Δήμος Θεσσαλονίκης και η Αντιδημαρχία Περιβάλλοντος και Ποιότητας Ζωής της οποίας έχω την τιμή να προϊσταμαι, έχουμε θέσει ψηλά στην ατζέντα μας τα περιβαλλοντικά θέματα, παίρνουμε πρωτοβουλίες, προχωρούμε σε συνεργασίες και πραγματοποιούμε δράσεις. Θέτουμε τις βάσεις για σημαντικές αλλαγές στην πόλη μας.
Μια από αυτές τις δράσεις ήταν η πρωτοβουλία να υποβάλουμε υποψηφιότητα για Πράσινη Ευρωπαϊκή Πρωτεύουσα 2014. Είμαστε η πρώτη ελληνική πόλη που τολμά κάτι τέτοιο και η πρωτοβουλία αυτή συμβολίζει την αποφασιστικότητα μας να πρωτοστατήσουμε στον τομέα της βιώσιμης ανάπτυξης. Σε κάποιους ακούστηκε αστείο το γεγονός ότι μία πόλη με τόσο μικρό ποσοστό πρασίνου, μόλις 2.8 τ.μ. ανά κάτοικο, διεκδικεί αυτό τον τίτλο. Η αλήθεια όμως είναι ότι δεν έχουμε να αντιμετωπίσουμε σημαντικά περισσότερες προκλήσεις από τη μέση μεσογειακή πόλη και επιπλέον η συγκεκριμένη υποψηφιότητα αποτελεί μία πρώτης τάξεως ευκαιρία να αξιολογήσουμε τα δεδομένα μας, να μετρηθούμε με άλλες Ευρωπαϊκές πόλεις να δούμε σφαιρικά τα περιβαλλοντικά προβλήματα της Θεσσαλονίκης και να προτείνουμε λύσεις και δράσεις που θα ανατρέψουν τη σημερινή κατάσταση. Η διαδικασία αυτή μας δίνει τη δυνατότητα να συμμετέχουμε σε ένα διεθνές πεδίο διαλόγου για την ανταλλαγή απόψεων, ορθών πρακτικών και τεχνογνωσίας.
Το βραβείο απονέμεται κάθε χρόνο σε μια πόλη, που έχει επιδείξει σημαντική δράση στον τομέα της φιλικής προς το περιβάλλον αστικής διαβίωσης και συνεπώς μπορεί να λειτουργήσει ως παράδειγμα, εμπνέοντας άλλες πόλεις. Για την προηγούμενη χρονιά τον τίτλο κατείχε το Αμβούργο, απ’ όπου έχουμε την τιμή και τη χαρά να έχουμε κοντά μας τον κ. Rainer Scheppelmann, Αναπληρωτή Προϊστάμενο του Κέντρου Συντονισμού για θέματα που αφορούν το κλίμα, του Υπουργείου Αστικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος της πόλης του Αμβούργου, υπεύθυνο για το συντονισμό του εγχειρήματος, ο οποίος σήμερα θα ξεχάσει την υποψηφιότητα της πόλης της Φραγκφούρτης θα μας αναλύσει την εμπειρία του θα μας δώσει πολύτιμες συμβουλές, και «κρυφά» θα μας στηρίξει.
Στις αναφορές των ομιλητών που θα με ακολουθήσουν στο βήμα και που έχουν αναλώσει τη ζωή τους στα θέματα της οικολογίας και της βιώσιμης ανάπτυξης θα δοθούν οι σωστές αποτιμήσεις αλλά και οι προτάσεις οι οποίες θα αποτελέσουν χρήσιμα εργαλεία για την προσπάθεια που ξεκινήσαμε πριν λίγους μήνες. Εγώ θα ήθελα να κάνω μια περιγραφή της σημερινής κατάστασης αλλά και να αναφερθώ στους στόχους της δημοτικής μας αρχής μέσα από αυτήν την προσπάθεια.
Τις τελευταίες δεκαετίες οι αστικές περιοχές έχουν καταγράψει ραγδαία αύξηση της έκτασης και του πληθυσμού τους με το 80% περίπου του ευρωπαϊκού πληθυσμού να συγκεντρώνεται πλέον στις πόλεις. Οι πόλεις έχουν εξελιχθεί πλέον σε βασικά κέντρα υποδομών, αγορών, πολιτισμού αλλά και αναψυχής. Η ραγδαία αυτή αύξηση του πληθυσμού σε συνδυασμό με την επέκταση και την ενίσχυση του αστικού ιστού, δημιουργεί κοινωνικά, περιβαλλοντικά και οικονομικά προβλήματα και έτσι οι πόλεις καλούνται να αντιμετωπίσουν τη συνεχή πρόκληση της βελτίωσης του βιοτικού τους επιπέδου. Η ποιότητα ζωής μιας πόλης είναι αυτή που την κάνει ανταγωνιστική, φιλική προς τους κατοίκους της και την καθιστά πόλο έλξης για επενδύσεις και επισκέπτες.
Η Ελλάδα, ήδη μετρά σχεδόν 50 χρόνια αλλοίωσης έως και καταστροφής τόσο του βεβαρημένου αστικού χώρου, όσο και των στοιχείων του περιβάλλοντος που εμπεριείχε αυτός ο χώρος ή που τον περιέβαλε. Η πόλη μας, όπως και τα περισσότερα αστικά κέντρα της χώρας μας, ακολούθησε ένα οικονομικό και οικοδομικό μοντέλο ανάπτυξης από το οποίο πολλοί μπορεί να ωφελήθηκαν, αλλά αυτό έγινε σε βάρος και της ισόρροπης αλλά και της βιώσιμης ανάπτυξης. Και ιδιαίτερα σε βάρος του περιβάλλοντος.
Και σήμερα έρχεται ο λογαριασμός. Σε όλους ανεξαιρέτως αλλά ιδιαίτερα στους οικονομικά ασθενέστερους.
Η καθαρή ατμόσφαιρα, το περισσότερο πράσινο, και τα επαρκή μέσα μαζικής μεταφοράς απευθύνονται επίσης σε όλους. Και αυτά ιδιαίτερα στους οικονομικά ασθενέστερους.
Και η ζημία αλλά και το όφελος μοιράζεται ανισόρροπα στους μη έχοντες. Και εκεί είναι το χρέος αυτών που αποφασίζουν. Να παίρνουν αποφάσεις και να πράττουν έργα υπέρ των περισσότερων και των πιο αδύνατων.
Είναι πλέον πιο ξεκάθαρο από ποτέ ότι η βελτίωση του αστικού περιβάλλοντος και η βιώσιμη ανάπτυξη επιβάλλονται ως βασικοί πυλώνες λειτουργίας της σύγχρονης ελληνικής πόλης. Βασική παράμετρο της ποιότητας ζωής και μονόδρομο για την προσέλκυση επενδύσεων. Χρειαζόμαστε ένα νέο μοντέλο αστικής ανάπτυξης που δεν θα δίνει προτεραιότητα στην επέκταση των πόλεων μέσα από την κατασκευή και προσθήκη νέων όγκων τσιμέντου καθώς έχουμε εξαντλήσει αυτή τη δυνατότητα. Το νέο μοντέλο ανάπτυξης θα πρέπει να βασίζεται στην αξιοποίηση της υπάρχουσας γης, στην ολοκλήρωση των αναγκαίων υποδομών και στην καλλιεργεια της φιλικής προς το περιβάλλον παιδείας και συμπεριφοράς. Πολλοί πιστεύουν ότι η οικολογική πολιτική είναι δαπανηρή. Αποτελεί τα πολυτελή ανακλαστικά των ενοχών μιας κοινωνίας στην εποχή της ευημερίας. Εμείς πιστεύουμε το αντίθετο: Σημαίνει εξοικονόμηση δαπανών, αυτοσυντήρηση, αυτάρκεια αλλά σημαίνει και καλή διάθεση, υψηλότερη παραγωγικότητα. Θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι η αναγέννηση των πόλεων μας – αν επενδύσουμε στην αναζωογόνηση υφιστάμενων περιοχών μέσα από βιώσιμες αναπλάσεις – θα είναι μακροπρόθεσμα οικονομικά αποδοτικότερη.
Στην παρούσα συγκυρία όπου πραγματοποιούνται ζυμώσεις και πραγματοποιούνται σημαντικές αλλαγές για το μέλλον της Ελλάδας, η τοπική αυτοδιοίκηση είναι καιρός να δράσει και να εξασφαλίσει ένα πράσινο μέλλον για την χώρα μας μέσα από την αξιοποίηση Ευρωπαϊκών κονδυλίων και ιδιωτικών επενδύσεων. Η μεγάλη πρόκληση θα είναι η ισορροπημένη εξυπηρέτηση των αντικρουόμενων αλλά και εν δυνάμει συμπληρωματικών περιβαλλοντικών, κοινωνικών και οικονομικών αναγκών της λειτουργίας της πόλης. Θα πρέπει να αποδεχτούμε τα αμέτρητα λάθη που έγιναν μέχρι τώρα και να εξετάσουμε τις από δω και πέρα δυνατότητες και προοπτικές. Υπάρχουν πολλά παραδείγματα Ευρωπαϊκών πόλεων με χαρακτηριστικότερο ίσως αυτό τις Βαρκελώνης, οι οποίες φτάνοντας στα όρια της αστικής παρακμής, κατάφεραν να ανατρέψουν τα δεδομένα, να επαναπροσδιορίσουν τους στόχους τους και στο τέλος να αποτελέσουν πρότυπα ανάπτυξης.
Ποιά είναι τα προσόντα της δικής μας πόλης? Οι δυνατότητες να βελτιωθούμε σε κρίσιμους σημαντικούς τομείς. Η Θεσσαλονίκη επιδιώκει σημαντικές αλλαγές στα επόμενα χρόνια:
Την ολοκλήρωση του μετρό, τη θαλάσσια αστική συγκοινωνία, την επέκταση του περιαστικού δάσους, τη μεταφορά της Δ.Ε.Θ. και τη δημιουργία με τη μεταφορά αυτή ενός μητροπολιτικού πάρκου στο κέντρο της πόλης,
Αλλά και έργα μικρότερου κόστους και συντομότερου χρόνου ολοκλήρωσης όπως οι μικρού και μεσαίου μεγέθους αναπλάσεις, οι πεζοδρομήσεις, τα λιγότερα ενεργοβόρα κτίρια, οι περισσότεροι ποδηλατόδρομοι, η ανακύκλωση.
Στο Δήμο Θεσσαλονίκης πιέζουμε για τα μεγάλα έργα και τις υποδομές αλλά ακολουθούμε και την πολιτική του «μικρού και εφαρμόσιμου». Αλλάζουμε το αστικό περιβάλλον και επιδιώκουμε στρατηγικές συνεργασίες που θα μας εξασφαλίσουν νέες ιδέες, τεχνογνωσία και πόρους για την αντιμετώπιση των προκλήσεων.
Σε αυτό το πνεύμα πρότειναμε πρόσφατα τη δημουργία του δικτύου των «ελληνικών Πράσινων πόλεων» και καλούμε όλους τους μεγάλους δήμους της χώρας να συνεργαστούν μαζί μας και ζητάμε από τον κ. Υπουργό να στηρίξει και να ενισχύσει αυτή τη πρωτοβουλία η οποία μπορεί να αποτελέσει ένα νέο, δυνατό ξεκίνημα στην ουσιαστική αντιμετώπιση των καίριων περιβαλλοντικών προβλημάτων που ταλαιπωρούν τη χώρα μας. Πιστεύουμε ότι η αλλαγή μπορεί να έρθει από τη βάση του πολιτικού μας συστήματος, την τοπική αυτοδιοίκηση, σε απόλυτη αρμονία με την Ευρωπαϊκή αρχή της επικουρικότητας, με τη δημιουργία πυρήνων βιώσιμης ανάπτυξης οι οποίοι θα συντελέσουν στη βελτίωση της γενικότερης εικόνας. Ο «Καλλικράτης» σκοπεύει να βελτιώσει και την περιβαλλοντική λειτουργία των δήμων. Δίνει ευθύνες αλλά σαφέστατα θα πρέπει να δώσει και πόρους και εκτελεστικές αρμοδιότητες στους δήμους.
Εμείς έχουμε συμφωνήσει στην αναπτυξιακή προοπτική και έχουμε επιλέξει να αξιοποιήσουμε κάθε δυνατό μέσο για να βελτιώσουμε άμεσα την εικόνα της πόλης αλλά και να θέσουμε τα θεμέλια για να μπει η Θεσσαλονίκη σε μία πορεία βιώσιμης ανάπτυξης. Γι’ αυτό και βάλαμε την πόλη σε μια διαδικασία αξιολόγησης και βελτίωσης μέσω της υποψηφιότητας για Πράσινη Πρωτεύουσα της Ευρώπης 2014.
Σας ευχαριστώ ξανά για την παρουσία και τη συμβολή σας. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό για μας ότι είσαστε όλοι σύμμαχοι στην προσπάθεια μας αυτή και συνεργάτες στις δράσεις μας.
Καλή επιτυχία στην πόλη μας!
*Αντιδήμαρχος Περιβάλλοντος, Ποιότητας Ζωής και Ελεύθερων Χώρων Δήμου Θεσσαλονίκης / Εισήγηση στην ημερίδα του Δήμου Θεσσαλονίκης, με θέμα «Θεσσαλονίκη: Ευρωπαϊκή Πράσινη Πρωτεύουσα 2014; Η διαμόρφωση ενός νέου αστικού περιβάλλοντος και τα αναπτυξιακά οφέλη για την πόλη και τους πολίτες»
