Γράφει η Τζένη Μανάκη / συγγραφέας του βιβλίου “Μικρές και μεγάλες προδοσίες”, εκδ. Περίπλους
“Την εποχή του απολογισμού η πιό επώδυνη πληγή είναι η πληγή από τίς κατεστραμμένες φιλίες. Και δεν υπάρχει τίποτα πιό ηλίθιο απ΄το να θυσιάσεις μία φιλία στην πολιτική”
Μίλαν Κούντερα
Η διατύπωση απόψεων, πάνω στο θολό διακύβευμα του δημοψηφίσματος, με φανατισμό, ένταση και οργή τείνουν να καταλήξουν σε εμφύλιο. Να ηρεμήσουμε! Να αναρωτηθούμε επίμονα για τα υπέρ και τα κατά της όποιας επιλογής, χωρίς ρομαντικό ή φαντασιακό, κατά το δοκούν, υπόβαθρο.
Πατριωτισμός για την σημερινή πραγματικότητα και μετά την αποδοχή όρων και συμβάσεων, δεν σημαίνει να υψώνουμε την σημαία της εθνικής μας μοναξιάς . Ίσως η ”μοναξιά” θα ήταν καλή επιλογή χωρίς την παρουσία των ”φίλων” γειτόνων, χωρίς την επιθετικότητα του κεφαλαίου και των αγορών, που είναι αδύνατο να αντικρούσουμε ή να αντιπαρέλθουμε. Ας ”μετρήσουμε” το παραγόμενο εθνικό προϊόν και το ποσοστό κάλυψης του πληθυσμού μας ακόμη και κάτω από συνθήκες ”δελτίου”.
Ας στρέψουμε το βλέμμα μας στις συνθήκες που διαμορφώθηκαν δύο μόνο εικοσιτετράωρα από την ανακοίνωση του δημοψηφίσματος και ας αναρωτηθούμε αν πραγματικά είναι δελεαστικές για την μετέπειτα ζωή μας. Πόσο αληθινά ”κυρίαρχος λαός” είμαστε… πότε υπήρξαμε, μετά αντίστοιχες διαβεβαιώσεις προκατόχων της εξουσίας. Πολύς ο λόγος για εθνική υπερηφάνεια και αξιοπρέπεια. Ας βάλουμε στο νου μας ότι αξιοπρέπεια δεν νοείται με δανεικά, ας χαμηλώσουμε τούς τόνους, ας σταματήσουμε να ωραιοποιούμε αυτό που μας πλασάρουν σαν αλήθεια. Η αλήθεια ήδη μας έδειξε το άσχημό της πρόσωπο τα τελευταία χρόνια και το ακόμη ασχημότερο τα τελευταία εικοσιτετράωρα. Απειλητικές ανακοινώσεις σχετικά με διαγραφές ”φίλων” που διατυπώνουν διαφορετικές πολιτικές ή κομματικές απόψεις μου εδωσαν την αφορμή (ακόμη κι αν συμφωνώ με το περιεχόμενο, διαφωνώ με το ύφος ), να ανατρέξω σ’ ένα απόσπασμα του εξαιρετικού δοκιμιακού έργου του Μίλαν Κούντερα, ”Συνάντηση’, με τον επί μέρους τίτλο ”Εχθρότητα και Φιλότητα”, που κυρίως αναφέρεται στα παρόμοια στον χώρο της λογοτεχνίας, χωρίς ν’ άφήνει απέξω και αυτόν της πολιτικής.
Αναρωτιέμαι αν στον ελληνικό πολιτικό χώρο θα υπάρξει περίοδος απολογισμού και αποτίμησης των κατεστραμμένων συντροφικών σχέσεων, αν αυτές δεν άπτονται της περαιτέρω έκβασης της καριέρας ή του φανατισμού των ενδιαφερομένων…
” …Αυτό που με σόκαρε περισσότερο στίς μεγάλες σταλινικές δίκες είναι η ψυχρή επιδοκιμασία με την οποία δέχονταν οι κομμουνιστές πολιτικοί τη θανάτωση των φίλων τους. Γιατί ήταν όλοι φίλοι, εννοώ πως γνωρίζονταν όλοι πολύ καλά, είχαν ζήσει μαζί δύσκολες στιγμές, εκπατρισμό, διώξεις, μακρόχρονο πολιτικό αγώνα. Πως μπόρεσαν να θυσιάσουν, και με τόσο μακάβρια τελεσίδικο τρόπο τη φιλία τους; Ήταν όμως φιλία; Υπάρχει μία ανθρώπινη σχέση για την οποία τα τσέχικα έχουν τη δική τους λέξη που σημαίνει ”φιλία των συντρόφων ” όπως η camaraderie στα γαλλικά, η συντροφικότητα, η συμ-πάθεια που ενώνει αυτούς που διεξάγουν τον ίδιο πολιτικό αγώνα. Όταν εξαφανίζεται η κοινή αφοσίωση στην κοινή υπόθεση εξαφανίζεται και ο λόγος της συμ-πάθειας. Αλλά η φιλία που υποτάσσεται σε συμφέροντα ανώτερα της φιλίας δεν έχει καμία σχέση με φιλία. Στην εποχή μας μάθαμε να υποτάσσουμε τη φιλία σ΄αυτό που αποκαλούμε πεποιθήσεις. Και μάλιστα με την περηφάνια μιας ηθικής ευθύτητας. Χρειάζεται όντως μεγάλη ωριμότητα για να καταλάβουμε ότι η άποψη την οποία προασπιζόμαστε είναι απλώς ένας ευσεβής πόθος, μία ιστορία αναγκαστικά ατελής, πιθανόν εφήμερη, που μόνο φοβερά στενόμυαλοι την παρουσιάζουν σαν βεβαιότητα ή αλήθεια. Αντίθετα με την παιδαριώδη πίστη σε μία πεποίθηση, η πίστη σ’ ένα φίλο είναι αρετή, ίσως η μοναδική, η ύστατη. Κοιτάζω την φωτογραφία του Ρενέ Σάρ πλάι στον Χάιτενγκερ. Ο ένας εξυμνήθηκε σαν αντιστασιακός κατά της γερμανικής κατοχής. Ο άλλος διασύρθηκε για τίς συμπάθειες που είχε για τον εκκολαπτόμενο φασισμό σε μία συγκεκριμένη στιγμή της ζωής του. Η φωτογραφία είναι από τα μεταπολεμικά χρόνια. Τούς βλέπουμε πλάτη, με τραγιάσκα στο κεφάλι, ο ένας ψηλός, ο άλλος κοντός, περπατάνε στη φύση. Αυτή η φωτογραφία μου αρέσει πολύ.
Μίλαν Κούντερα
