Το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης σας προσκαλεί στα εγκαίνια της έκθεσης
Το έργο της Ναυσικάς Πάστρα στο σύνολό του, από το 1957 µέχρι τις αρχές των
χρόνων 2000, πρόκειται να φιλοξενηθεί από τις 5 Μαρτίου έως τις 25 Μαΐου 2014,
στο Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, στη Θεσσαλονίκη στη Μονή Λαζαριστών.
Επιστηµονικός Σύµβουλος της έκθεσης «Ναυσικά Πάστρα. 1921-2011.
Αναδροµική έκθεση: τα σχέδια, τα γλυπτά και τα θεωρητικά κείµενα» (εγκαίνια:
Τετάρτη 5 Μαρτίου, στις 20:00. Ώρες & µέρες λειτουργίας: Τρίτη-Σάββατο 10:00-
18:00) είναι ο Οµότιµος Καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης,
Εµµανουήλ Μαυροµµάτης και τον συντονισµό της έκθεσης έχουν αναλάβει οι
συνεργάτες του ΚΜΣΤ, Αρετή Λεοπούλου και Γιάννης Μπόλης. Η έκθεση θα
µεταφερθεί στο Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης Ρόδου (13 Σεπτεµβρίου-Νοέµβριος
2014), σε επιµέλεια της Αθηνάς Σχινά.
Η εργασία της Ναυσικάς Πάστρα στο διάστηµα τριάντα περίπου χρόνων από τα πρώτα
της µαθηµατικά γλυπτά της δεκαετίας 1960, χαρακτηρίζεται από τη συστηµατική και
έµµονη επεξεργασία ενός συγκεκριµένου και του ίδιου πάντοτε προβλήµατος το
οποίο είναι η συνεχής µεταβλητότητα του χώρου. Αυτή προκύπτει στο έργο της ως µια
µορφή που τροποποιείται συνεχώς από την εκάστοτε µεταβολή των διαφορετικών
συσχετισµών των οργανώσεων του ίδιου του χώρου, µεταξύ τους. Οι συσχετισµοί
αλλάζουν, οι µορφές επίσης αλλάζουν, αλλά το σύστηµα των σχέσεων παραµένει το ίδιο.
Προέκυψαν γλυπτά, τα οποία ήταν ταυτόχρονα οι υλοποιηµένες αναλύσεις της εκάστοτε
φάσης κάθε προβλήµατος.
Το έργο της Πάστρα εµφανίζεται ως µια συνεχής ανάλυση και διατύπωση της µεθόδου και
του ιδιώµατός της. Έργα της έχουν αποκτηθεί από το Ελληνικό και από το Γαλλικό
Υπουργείο Πολιτισµού, την Εθνική Πινακοθήκη, το ΄Ιδρυµα Ζωής και Γιάννη
Σπυρόπουλου, το Μουσείο Γουλανδρή της Άνδρου, το Τελλόγλειο ΄Ιδρυµα Θεσσαλονίκης,
τo Μουσείo της Helm (Πολωνία), τη Συλλογή C. Ruppert, Constructivist art in Europe after
1945 (Municipal Art Gallery Würzburg, Γερµανία), το Museum of Modern Art του Hünfeld
(Γερµανία), το Mondriaanhuis Art Foundation, Amersfoort (Ολλανδία), τη Συλλογή
Εµφιετζόγλου, το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης -και άλλους δηµόσιους
θεσµούς και φορείς. Υπάρχει πολύ µεγάλος αριθµός δηµοσιεύσεων για την εργασία της
στον ελληνικό και ευρωπαϊκό, γενικό και ειδικευµένο Τύπο.
Στην έκθεση θα παρουσιαστεί, για πρώτη φορά, µέρος της συνέντευξης της
Ναυσικάς Πάστρα, που πραγµατοποιήθηκε το 2005 στο πλαίσιο του προγράµµατος
του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης (ΕΜΣΤ) «Προφορικές Ιστορίες». Πρόκειται
για µια ευγενική παραχώρηση του αρχείου του ΕΜΣΤ.
Βιογραφικο σηµείωµα
Η Ναυσικά Πάστρα (Καλαµάτα, 1921 – Αθήνα, 2011). από το 1957 παρακολούθησε το
σεµινάριο γλυπτικής του Ewald Mataré στo Salzburg της Αυστρίας και σπούδασε
γλυπτική στην Akademie der Bildenden Künste, στη Βιέννη, στο εργαστήριο του καθηγητή
Fritz Wotruba, από όπου αποφοίτησε το 1962. Από το 1967 έως το 1973
παρακολούθησε το σεµινάριο “Κοινωνιολογίας της Τέχνης” του καθηγητή Jean Cassou
στο Παρίσι, στην École Pratique des Hautes Études, όπου και παρέµεινε µόνιµα
εγκατεστηµένη µέχρι το 1984. Η εργασία της Ναυσικάς Πάστρα ορίζεται από
µαθηµατικές σχέσεις και εκτυλίσσεται ως η λογική ανάπτυξη ενός συλλογισµού.
Αρχικά, από το 1957 έως το 1963 στη Βιέννη δηµιούργησε σε πηλό, γλυπτά µελέτης
της ανθρώπινης φιγούρας ως προς τους εσωτερικούς νόµους της ισορροπίας του
σώµατος µέσα στο χώρο και τα µετέφερε στη συνέχεια, σε γύψο, σε τσιµέντο και σε
µπρούτζο. Η εργασία αυτή παρουσιάστηκε το 1963 στην πρώτη της ατοµική έκθεση
στην Würthle Gallery της Βιέννης. Εγκατεστηµένη στο Παρίσι, από τα τέλη του 1963,
εργάστηκε µέχρι το 1968 στη βαθµιαία απλοποίηση των παραστατικών µορφών του
ανθρώπινου σώµατος, διατηρώντας ως αντικείµενο της εργασίας, αυτές καθεαυτές τις
σχέσεις µεταξύ τους, των όγκων-µορφών ως προς το χώρο. Αυτή την ενδιάµεση
περίοδο πραγµατοποίησε ένα µεγάλο αριθµό από σχέδια και µακέτες “περιβάλλοντος”
και πειραµατίστηκε σε καινούργια υλικά όπως ο πολυεστέρας. Η σειρά εργασιών
Αναλογικά 1 (1968-1976), αντιπροσωπεύει την ακραία κατάληξη της απλοποίησης των
µορφών στην εργασία της µε τελικό όριο τις βασικές έννοιες του τετραγώνου και του
κύκλου, των οποίων η ανάλυση των ιδιοτήτων καθοδήγησε και την επακόλουθη
σύνθεσή τους µεταξύ τους, µέσω της διατοµής τους. Η διατοµή του τετραγώνου και του
κύκλου έδωσε τη µορφή “Σύνεκτρον”, για την οποία πήρε δίπλωµα ευρεσιτεχνίας το
1970.
Στη συνέχεια, η εκ νέου σύνθεση της µορφής “Σύνεκτρον”, µε το τετράγωνο και µε τον
κύκλο από τα οποία προήλθε, προκάλεσε την επόµενη µορφή-γλυπτό, “Τετράγωνο-
κύκλος-Σύνεκτρον”, του οποίου η εκδοχή, ως µακέτα περιβάλλοντος 500 τ.µ.,
βραβεύθηκε το 1974, σε δηµόσιο διαγωνισµό του ∆ήµου Μοntreuil του Παρισιού. Τα
Αναλογικά 1 εξετέθησαν το 1976, στην ατοµική της έκθεση στην Galerie Denise René
στο Παρίσι και στη συνέχεια, το 1977, στην Αίθουσα Τέχνης ∆εσµός, στην Αθήνα.
Επίσης, η µορφή-γλυπτό “Τετράγωνο-κύκλος-σύνεκτρον”, πραγµατοποιήθηκε το 1976
ως “γλυπτό-περιβάλλον” σε πέτρα εµβαδού 68 τ.µ., στο Lycée Polyvalent του Mirepoix
στη Γαλλία, ως παραγγελία του Υπουργείου Πολιτισµού και στη συνέχεια, ως “γλυπτό-
πηγή” σε µάρµαρο, στην κατοικία του ζωγράφου Γιάννη Σπυρόπουλου, το 1980 στην
Εκάλη και ως µικρότερο “γλυπττό-πηγή” σε µάρµαρο, στο Μουσείο Γουλανδρή, το 1986,
στην Άνδρο. Με την ίδια πάντοτε µέθοδο της επαγωγικής ανάπτυξης των σχέσεων του
τετραγώνου και του κύκλου και των διατοµών τους, διαµορφώθηκε το επόµενο στάδιο
της εργασίας (Αναλογικά 2, 1979-1982), όπου η Ναυσικά προσέθεσε στις δύο
προηγούµενες γλυπτικές διαστάσεις στην επιφάνεια, του τετραγώνου και του κύκλου,
ένα τρίτο εξωτερικό και νοητό περιφερόµενο κινητό σηµείο που προσδιορίζει τις
εκάστοτε σχέσεις τους µε το χώρο: η συνέπεια ήταν τα επόµενα γλυπτά (οι
“Συναρτήσεις”), να σηκωθούν από το επίπεδο και να µεταβληθούν σε γλυπτά χώρου.
Τα εξέθεσε το 1980, στην ατοµική της έκθεση, στην Wiener Secession στη Βιέννη, στη
συνέχεια τα εξέθεσε, το 1987, στο Βαφοπούλειο Πνευµατικό Κέντρο του ∆ήµου
Θεσσαλονίκης και µετά από παραγγελία του Τελλόγλειου Ιδρύµατος, το γλυπτό
Συνάρτηση Ι, Αναλογικά 2 , 1979-1982 εγκαταστάθηκε, το 1998, στο προαύλιο του
Τελλόγλειου Ιδρύµατος Τεχνών του ΑΠΘ, στη Θεσσαλονίκη. Σε µια επόµενη περίοδο,
στα Αναλογικά 3 (1982-1986), τα ηµικύκλια της σειράς Αναλογικά 2 µεταβλήθηκαν,
από ιδανικές γεωµετρικές µορφές, σε καµπύλες-παραβολές, (τις καµπύλες του
διαστήµατος) και µε τα έργα αυτής της σειράς η Ναυσικά Πάστρα επελέγη, το 1989, στο διαγωνισµό για την πραγµατοποίηση ενός γιγαντιαίου περιβάλλοντος Spuikom-
Environment, στο Vlissingen της Ολλανδίας. Επίτοιχες αναπτύξεις αυτής της σειράς
εγκαταστάθηκαν, το 1991, στην πρόσοψη του Βαφοπούλειου Πνευµατικού Κέντρου του
∆ήµου Θεσσαλονίκης.
Με τη σειρά Σχέσεις-Ρυθµοί που παρουσιάστηκε το 1989 στο Γαλλικό Ινστιτούτο
Θεσσαλονίκης και µε τη σειρά Σχέσεις-Ρυθµοί Τ.Ε (Temps-Espace), που
παρουσιάστηκε στην Γκαλερί 7, το 1994, η εργασία χρησιµοποίησε ως αντικείµενο την
ανάλυση των οργανώσεων των Αναλογικών, ως ένα αυτοτελές σύστηµα επισήµανσης
της συνεχούς µεταβλητότητας και της κινητικότητας του χώρου, κάτω από διαφορετικές
κάθε φορά επεµβάσεις. Σε ένα επόµενο στάδιο αυτής της εργασίας, η µεταβλητή δοµή
του χώρου γίνεται συνάρτηση του είδους της εκάστοτε ύλης των γλυπτών της σειράς,
“Γη, Σίδερο, Ξύλο”, έργα της οποίας παρουσίασε το 1998 στην γκαλερί Λόλα Νικολάου,
στη Θεσσαλονίκη και στη συνέχεια, στην έκθεση Αθήνα by Art, το 2004 και στο Μουσείο
Pully της Λωζάνης.
Κατάλογος έκθεσης
Την έκθεση «Ναυσικά Πάστρα. 1921-2011. Αναδροµική έκθεση: τα σχέδια, τα γλυπτά
και τα θεωρητικά κείµενα» συνοδεύει κατάλογος 424 σελίδων, µε πολλές δεκάδες
φωτογραφιών των σχεδίων και των γλυπτών της και µε εκτεταµένα κείµενα για το
έργο της στην γλώσσα της καταγωγής τους και µεταφρασµένα στα αγγλικά (και στα
ελληνικά για τους ξένους συγγραφείς), 47 ιστορικών και θεωρητικών της τέχνης της
Ελλάδας, Αυστρίας, Πολωνίας, Βελγίου, Ιταλίας και Γαλλίας.
Την έκδοση προλογίζουν: ο Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης-Υπουργών Εξωτερικών
κος Ευάγγελος Βενιζέλος, η Πρόεδρος ∆Σ του ΚΜΣΤ κα Κατερίνα Κοσκινά, η
∆ιευθύντρια του ΚΜΣΤ κα Μαρία Τσαντσάνογλου, ο Οµότιµος Καθηγητής του ΑΠΘ
κος ∆ηµήτρης Φατούρος, ο Καθηγητής-Κοσµήτορας της Φιλοσοφικής Σχολή του
ΑΠΘ κος Μιλτιάδης Παπανικολάου και ο τέως ∆ιευθυντής του Γαλλικού Ινστιτούτου
Θεσσαλονίκης (1987-1995) κος Gilbert Béranger.
Στη διάρκεια της έκθεσης θα πραγµατοποιηθούν εκπαιδευτικά προγράµµατα
και ξεναγήσεις για το κοινό καθώς και ηµερίδα για το έργο της Ναυσικάς
Πάστρα και την τεκµηρίωσή του, σε ηµεροµηνίες που θα ανακοινωθούν
