Ξετυλίγεται αμφιθεατρικά, σε υψόμετρο περίπου 600 μ., ανάμεσα στους ορεινούς όγκους του Βιτσίου και του Γράμμου και είναι χτισμένη πάνω από μια χερσόνησο που εκτείνεται στη λίμνη Ορεστιάδα (ή λίμνη της Καστοριάς).
Εδώ που σήμερα κείται η πόλη της Καστοριάς, κατά τα κλασικά χρόνια ήταν χτισμένη μια αρχαία πόλη, η Ορεστίδα (Κηλητρόν), σύμφωνα με το Ρωμαίο ιστορικό Τίτο Λίβιο. Ωστόσο, ο Προκόπιος ο Καίσαρες αναφέρει στο έργο του και τη λίμνη Καστοριάς και ότι υπήρχε μια πόλη «ευδαίμων» που το όνομά της ήταν Διοκλητιανούπολη. Μετά την καταστροφή της, όμως, από τους βαρβάρους, ο Ιουστινιανός ο Α’ έχτισε τη σημερινή πόλη, η οποία περιβαλόταν από διπλό κάστρο. Η Άννα Κομνηνή αναφέρει α) ότι το όνομα της λίμνης είναι «η της Καστορίας» και β) ότι η ονομασία της πόλης προέρχεται από τη λέξη «κάστρον» (λατινικά: castrum). Το όνομά της δόθηκε μάλλον, επειδή σ’ αυτήν ενδημούσαν «κάστορες». Η εξαφάνισή τους από τη λίμνη οφείλεται ιδιαίτερα στην αλλαγή των κλιματολογικών αλλαγών στο πέρασμα των χρόνων αλλά και στη μείωση των υδάτων από το Βίτσι.
Η ιστορία της Καστοριάς δεν είναι μόνο μακραίωνη αλλά και περιπετειώδης, αφού λόγω της στρατηγικής της θέσης υπήρξε πόλος έλξης για πολλούς βυζαντινούς αυτοκράτορες. Η κατάληψή της από τους Τούρκους έγινε γύρω στο 1385. Έπειτα, αποτέλεσε κέντρο προετοιμασίας του Μακεδονικού Αγώνα, με πρωταγωνιστή το Μητροπολίτη Καστοριάς, Γερμανό Καραβαγγέλη και απελευθερώθηκε το Νοέμβριο του 1912.
Πρόκειται, λοιπόν, για μια πόλη με μακρόχρονη ιστορία, πλούσια παράδοση και απερίγραπτη ομορφιά. Καταρχάς, η λίμνη της είναι μαγευτική και ένας από τους πιο σημαντικούς υγροβιότοπους στην Ελλάδα, αφού αποτελεί φιλόξενο καταφύγιο για πολλά είδη πτηνών. Η ομορφιά της ατέρμονη…η θέασή της ακατάπαυστη!!! Μπορείτε να την χαρείτε είτε περπατώντας στις όχθες της , θαυμάζοντας τους κατάλευκους κύκνους της, είτε κάνοντας βόλτα με πλοιάριο. Δίνεται, επίσης, η ευκαιρία και για διάφορες δραστηριότητες, όπως ψάρεμα, κωπηλασία, ιστιοπλοΐα.
Σεργιανίζοντας στην παλιά πόλη (περιοχή Ντουλτσό) αλλά και τον παραδοσιακό οικισμό Απόζαρι, το βλέμμα σας καθηλώνεται στα πανύψηλα καστοριανά αρχοντικά που αντανακλούν τη λαμπρή άνθηση της βιοτεχνίας και του εμπορίου κατά το 18ο αιώνα. Αποτελούν δείγματα ενός ιδιαίτερου μακεδονικού ρυθμού και διατηρούν μια ισορροπία με το περιβάλλον και τις αρετές του μέτρου και της ανθρώπινης κλίμακας.
Η Καστοριά με τις 80 περίπου εκκλησίες της διασώζει το βυζαντινό και μεταβυζαντινό στοιχείο και μάλιστα μόνο σ’ αυτήν, εκτός βέβαια του Αγίου Όρους, υπάρχουν εικόνες της Κρητικής Σχολής. Κάποιες από τις εκκλησίες που διατηρούνται ακόμη και σήμερα είναι οι εξής:
- Η Παναγία η Καστριώτισσα (Κουμπελίδικη)
- Ιερά Μονή της Μαυριώτισσας
- Ο Άγιος Στέφανος – η μοναδική παλιά εκκλησία με γυναικωνίτη
- Ο Ταξιάρχης Μητροπόλεως
- Οι Άγιοι Ανάργυροι – ο μοναδικός ναός στην Καστοριά που έχει μαρμάρινο διάκοσμο
- Ο Άγιος Νικόλαος του Κασνίτζη που δόθηκε αυτή η ονομασία από τον κτήτορά της μάγιστρο Νικηφόρο Κασνίτση, για να ξεχωρίζει από τους υπόλοιπους έντεκα ναούς που είναι αφιερωμένοι στον ίδιο Άγιο.
- Άγιος Αθανάσιος του Μουζάκη κοντά στη Μητρόπολη
Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της πόλης αποτελεί η γουνοποιία της. Η τέχνη των γουναρικών πρωτοξεκίνησε κατά τη βυζαντινή περίοδο, οπότε μαθήτευσαν στην Κωνσταντινούπολη τεχνίτες από την Καστοριά. Έτσι, κατά το 16ο και 17ο αιώνα η συντεχνία των Ελλήνων γουναράδων της Πόλης άκμασε. Η ενδυμασία με γούνα καθρέφτιζε την αρχοντιά. Αναφέρεται ότι οι πλούσιοι φορούσαν δύο ή και τρεις γούνες, τη μια πάνω απ’ την άλλη, αλλά και ότι και οι φτωχοί τις φορούσαν…, οι δικές τους, όμως, ήταν φτιαγμένες από αρνί, λαγό ή τσακάλι. Οι έμποροι εφοδιάζονταν με δέρματα από τη Λειψία. Η γουνοποιία είναι μια υψηλή τέχνη που απαιτεί εξειδίκευση και περνά από γενιά σε γενιά. Έχει να κάνει με το ταίριασμα μικρών τεμαχίων που κόβονται σε λωρίδες για να είναι επιτυχής ο χρωματισμός και η φορά του τριχώματος. Επομένως, οι γούνες και κατ’ επέκταση η πόλη απέκτησαν παγκόσμια φήμη και φυσικά το εμπόριό τους συνέβαλε στην οικονομική ευμάρεια της πόλης (βλ. αρχοντικά).
Τα ήθη και τα έθιμα αναβιώνουν κάθε χρόνο και έτσι οι νεότερες γενιές κρατούν άρρηκτη τη σύνδεσή τους με το παρελθόν.
Ας, πάρουμε, λοιπόν, μια γεύση:
- Τα τοπικά παραδοσιακά κάλαντα των Χριστουγέννων (Κόλλιεντα, τα οποία τα τραγουδούν παρέες που τριγυρνούν από σπίτι σε σπίτι, κρατώντας φανεράκια).
- Τα Ραγκουτσάρια, τα γνωστά καστοριανά καρναβάλια, λαμβάνουν χώρα από τις 6 έως τις 8 Ιανουαρίου και οι καστοριανοί μεταμφιεσμένοι περιδιαβαίνουν στους δρόμους, τραγουδούν, χορεύουν και πίνουν. Την τρίτη ημέρα που ονομάζεται «πατερίτσα» καταλήγουν στην πλατεία Ντουλτσού.
- Οι Μπουμπούνες και ο Χάσκαρης, έθιμα της αποκριάς.
- Η Ροδάνη, ξύλινη χειροποίητη κούνια, αποτελεί πασχαλιάτικο έθιμο που στήνεται από την Κυριακή των Βαίων έως την Κυριακή του Θωμά.
- 24 Ιουνίου γιορτάζουν στην Καστοριά τον Κλήδονα, ο οποίος συμπίπτει με την εορτή του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου.
Όσοι από εσάς έχετε πολιτιστικά και πολιτισμικά ενδιαφέροντα έχετε τη δυνατότητα να θαυμάσετε τα εκθέματα των παρακάτω Μουσείων: Ενδυματολογίας, Κέρινων Ομοιωμάτων, Λαογραφικό, Βυζαντινό.
Τέλος, αξίζει να επισκεφθείτε:
- Τη «Σπηλιά του Δράκου», η οποία είναι κατάμεστη από σταλακτίτες και σταλαγμίτες και βρίσκεται πριν τη Μονή της Παναγίας της Μαυριώτισσας. Η αξιοποίηση του εν λόγω σπηλαίου ήταν ένα από τα τελευταία έργα που έφερε εις πέρας ο π. Δήμαρχος Καστοριάς, κ. Δημήτριος Παπουλίδης.
- Το «Λιμναίο Οικισμό» του Δισπηλιού που απέχει 4 χλμ. από την Καστοριά. Αναφέρεται ότι γύρω από τη λίμνη ήδη από τη νεολιθική εποχή υπήρχε οργανωμένη ζωή, γεγονός που επιβεβαιώνεται από τα ευρήματα των ανασκαφών στον εν λόγω λιμναίο οικισμό.
- Το «Απολιθωμένο Δάσος» Νοστίμου αποτελεί, από γεωλογικής πλευράς, ξεχωριστό μνημείο στη Δ. Μακεδονία, αφού έχουν αποκαλυφθεί σπάνια απολιθώματα. Σημειωτέον, τα απολιθωμένη δάση διεθνώς θεωρούνται διατηρητέα μνημεία.
- Το μικρό αλλά πανέμορφο Χιονοδρομικό Κέντρο Βιτσίου.
Να θυμηθώ να:
ΘΑΥΜΑΣΩ: Τον υδάτινο όγκο της λίμνης της Καστοριάς και τα αρχοντικά στο Ντουλτσό και Απόζαρι.
ΕΠΙΣΚΕΦΘΩ: Τις εκκλησιές, τα μουσεία, τη σπηλιά του δράκου, το λιμναίο οικισμό και το απολιθωμένο δάσος.
ΔΟΚΙΜΑΣΩ: Καστοριανά φασόλια και λοιπά όσπρια, κάστανα, καρύδια, καστοριανό τσίπουρο, λιμνίσια ψάρια.
Και φυσικά μην ξεχάσετε να ΑΓΟΡΑΣΕΤΕ μία απ’ τις εξαιρετικής ποιότητας γούνες !!!
