Συνέντευξη στην Ελένη Σκάρπου / elenitsask@yahoo.gr, f/b Eleni Skarpou, eliaskarpou.blogspot.com
Τόπος: Μακεδονία Palace… με θέα τον δικό του Θερμαϊκό!
Χρόνος: Πρωινό Μεγ. Πέμπτης… με καιρό αγαπησιάρικο!
Σκοπός: Να ξεκλειδώσω τον «φυλακισμένο» της διπλανής πόρτας… με το δικό μου κλειδί!
«Ο ηθοποιός σκέφτεται με την καρδιά και αισθάνεται με το μυαλό». Ήταν η πρώτη ατάκα που του έκλεψα και ευτυχώς όχι η τελευταία. Με κέρασε γλυκό κουταλιού νερατζο-πορτόκαλο, αγκάλιασα τα γόνατά μου στον καναπέ και αποφασίσαμε η κουβέντα μας να είναι ευρεία με ροή ασύντακτη σχεδόν… γιατί τα ωραία προκύπτουν αυθόρμητα. Με χαρά διαπίστωσα ότι μόλις είχα συναντήσει έναν άνθρωπο περήφανο, όχι θρησκόληπτο, αλλά βαθιά θρησκευόμενο, κατά παραδοχή οξύθυμο, αλλά φανερά ακέραιο, από επιλογή αυτοσαρκαστικό και εκ φύσεως κωμικό, με ιδιαίτερη αδυναμία στους έξυπνους ανθρώπους και με προφανή αδιαφορία απέναντι στους βαρετούς. Στη «διαδρομή» μας ανακάλυψα πως δεν του καίγεται καρφί για το ποδόσφαιρο και πως η ομάδα του είναι όλα αυτά που πιστεύει, πως η πολιτική είναι γι’ αυτόν ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε τους άλλους, ενώ η θρησκεία… ο τρόπος που τους φροντίζουμε, πως αν θέλεις να τον κατακτήσεις δεν χρειάζεται να είσαι τέλειος. Αρκεί να είσαι διαφορετικός για να τον «μαστιγνώνεις», χιουμορίστας για να μη σε βαριέται και να έχεις τον Καβάφη έστω ακουστά. Έτσι, αυτή η συνέντευξη παίρνει σάρκα και οστά δομημένη ποιητικά, στα χνάρια που μου έδειξε ο Γρηγόρης Βαλτινός.
Είπες· «Θα πάγω σ’ άλλη γή, θα πάγω σ’ άλλη θάλασσα…
Έχει «ταξιδέψει» στα σπίτια αμέτρητων Ελλήνων μέσω της τηλεόρασης. Όλοι θυμόμαστε την «Πρόβα Νυφικού», την «Ανατομία ενός εγκλήματος», τον «Μεγάλο Θυμό». Έχει βρεθεί πολλάκις στο σανίδι σε δραματικούς και κωμικούς ρόλους. Έχει σκηνοθετήσει μέσα σε 20 χρόνια δεκάδες παραστάσεις. Έχει αγαπηθεί ακόμη και για την ιδιαίτερη χροιά του από ανθρώπους ανά τον κόσμο. Ο προσεχής του προορισμός πάντως είναι το θέατρο Αριστοτέλειον στην πόλη μας, με το έργο «Ο Φυλακισμένος της Διπλανής Πόρτας» με την Κατερίνα Λέχου και μια σειρά αξιόλογων ηθοποιών στο πλάι του. Η πρεμιέρα είναι την Κυριακή του Πάσχα και όσο κι αν θέλω να εξηγήσω το τι θα δει κανείς στη σκηνή, δεν έχω την πολυτέλεια, έχω όμως όλα τα εχέγγυα πως αυτή η σκεπτόμενη κωμωδία του Νηλ Σάιμον έχει πειραχτεί και έχει σκηνοθετηθεί από τον Γρηγόρη Βαλτινό σε στυλ… κρίσης, βασισμένο στις νέες συνθήκες ζωής μας. «Είναι από τις πιο ωραίες στιγμές κι από τις πιο ωραίες χημείες πάνω στη σκηνή. Η Λέχου μου είναι εξαιρετικά συμβατή και σαν μυαλό και σαν καρδιά. Ο τρόπος που λειτουργεί, η ωριμότητα της…. Μ’ αρέσει γιατί ξεκινάμε τη συζήτηση από τη μέση»!
Μια πόλις άλλη θα βρεθεί καλλίτερη από αυτή…
«Δεν μπορώ να ζήσω χωρίς χιούμορ, το χιούμορ ξορκίζει τα πράγματα, ακονίζει το μυαλό, είναι λίγο σαν το σκάκι». Αυτή είναι η «πόλη» όπου επενδύει καθημερινά για να βλέπει τα πράγματα πιο αισιόδοξα. Έχει όμως τον τρόπο να ξεχωρίζει το χιούμορ από την πλάκα και την υπονόμευση από τον χαβαλέ. «Στο θέατρο μπορεί να σου ξεγλιστρήσει και να το γελοιοποιήσεις, είναι σαν εγχείριση στον εγκέφαλο. Ο ηθοποιός άλλωστε είναι ένα κράμα συναισθήματος και εγκεφάλου» μου λέει. Ανάμεσα στα όρια του απόλυτου ελέγχου ενός ρόλου και στην πλήρη παράδοση στο συναίσθημα, εντοπίσαμε το σημείο κορύφωσης μια ερμηνείας και το εντοπίσαμε μάλιστα στους εσωστρεφείς, δραματικούς ρόλους. Τέτοια peak έχει ζήσει στον «Βιολιστή στη στέγη», στον «Οιδίποδα τύραννο», στην «Ερωτική αναρχία», στο «Ψηλά απ’ τη γέφυρα». Όσο για τις κωμικές κορυφώσεις… εκείνες συναντώνται στο κοινό και ο ίδιος τις έχει ζήσει πολύ έντονα. «Σταματείστε γιατί θα γεννήσω» ακούστηκε κάποτε από μια εγκυμονούσα, που δεν άντεχε άλλο το γέλιο.
Κάθε προσπάθεια μου μια καταδίκη είναι γραφτή…
Υπάρχει μια «γραφτή καταδίκη» ανάμεσα σ’ εκείνον και τους νέους ανθρώπους… η ανάγκη του να διδαχθεί και η ευθύνη του να διδάξει. «Παίρνω από τους νέους τη νέα ματιά στα πράγματα. Βλέπω πως παρατηρούν τα πράγματα, βλέπω και τις ελλείψεις τους και γίνομαι αρωγός». Οι δύο γιοί του είναι κριτές σε ότι κάνει και αποτελούν το βαρόμετρό του, λίγο πριν παρουσιάσει κάτι στο κοινό. Στο πλαίσιο αυτό, γίνεται επίσης καλύτερος, βλέπει πως αλλάζουν οι αξίες και οι προτεραιότητες. Αυτό πάντως δεν είναι κάτι που τον κουράζει, ούτε κάτι που θα τον αποσύρει στα μετόπισθεν. Έχει την σκηνοθεσία, τα κείμενα, τους ρόλους που τον κάνουν να νιώθει ζωντανός. Περί σκηνοθεσίας μάλιστα… ο λόγος συγκεκριμένος! «Άρχισα τη σκηνοθεσία από μια απληστία στο θέατρο, ήθελα να επκταθώ και σε άλλα μονοπάτια του. Με ανάγκασε να αποκτήσω περισσότερες γνώσεις. Ξεκίνησε για τον εαυτό μου, έκανα την πρώτη δοκιμή, πέτυχε, αν δεν τα κατάφερνα, θα σταμάταγα…οτιδήποτε δεν καταφέρνω είμαι έτοιμος να σταματήσω». Δεν περίμενα κάτι διαφορετικό από ένα υπερήφανο «λιοντάρι» που τα άστρα αποφάσισαν πως αυτή του η ιδιότητα θα τον ακολουθεί σε κάθε του επιλογή. Για τον Γρηγόρη Βαλτινό το σύστημα απορροφάει αυτούς που τα φέρνουν και είτε είναι υπέροχοι σε αυτό που καταπιάνονται είτε είναι «νούμερα» πάνε αμέσως στην πρώτη γραμμή. Οι καλλιτέχνες όμως που αγαπάμε ξεχωρίζουν για τη διαφορετική τους επαφή με το κοινό. «Όταν σε φιλοξενεί κάποιος στην ψυχή του πρέπει να το σεβαστείς. Πρέπει να προσέχεις, να μην τον προδώσεις. Δεν μου αρέσει η προδοσία».
Κ’ είν’ η καρδιά μου – σαν νεκρός – θαμένη…
Μια καρδιά που χτυπά για την τέχνη, μπορεί να είναι θαμένη μόνο για πράγματα που αφορούν τον υλισμό. Χρήμα; «Από τη στιγή που επέλεξα το θέατρο νομίζω ότι δεν έχω καλή σχέση με το χρήμα. Όταν η τέχνη σου γίνεται βιοπορισμός είναι και ευλογία και λίγο επικίνδυνο. Πρέπει να ξέρει κανείς τις αναλογίες και να λειτουργεί με βάση κάποιες προδιαγραφές, κάποιες σταθερές για να μην εκφυλίζεται». Ποιές σταθερές; «Ποιοτικές, γιατί δεν μπορώ να στεναχωριέμαι. Με σταναχωρεί η φτήνια, η μιζέρια, όταν κάνουμε πράγματα που πληγώνουνε την ψυχή μας, όταν κάνουμε πράγματα που δεν θέλουμε, όταν τσακώνομαι με τους ανθρώπους, όταν αναγκάζομαι να τους φερθώ άσχημα ή όταν μου φέρονται άσχημα». Με αυτές τις λέξεις με έπεισε πως ζει ήρεμος και όμορφα, ανεξάρτητα από τις εξωτερικές συνθήκες, δίπλα σε γλυκείς ανθρώπους ως επί το πλείστον. «Φροντίζω… ούτε να παράγω δηλητήριο, ούτε να το καταπίνω» τονίζει και σκέφτομαι πόσο θετικά ερεθείσματα έχει. Εκείνος λέει πως απλά διαβάζει πολύ, θαυμάζει τους ζωγράφους, επηρεάζεται από έξυπνους και εύστροφους ανθρώπους, αφήνεται σε ποικίλες μουσικές… από κλασική μέχρι σκυλάδικα, από έντεχνα μέχρι… κινηματογραφικά soundtracks. Δεν βλέπει τηλεόραση, ραδιόφωνο ακούει μόνο στο αυτοκίνητο, δεν του αρέσει να κάνει ταυτόχρονα πράγματα, θέλει να τα απολαμβάνει. Λατρεύει να αφοσιώνεται σε κάτι. Καθώς επέμεινα λίγο παραπάνω στην μουσική έμαθα τα εξής: «Την έντεχνη μουσική την υπηρετώ, συμμετέχω σε συναυλίες. Είναι μια άλλη διάσταση η οποία δεν εκτονώνεται στο θέατρο, στο μουσικό θέατρο, διότι δεν είναι ανεπτυγμένο στην Ελλάδα. Επειδή τραγουδάω κιόλας, μ’ αρέσει ο στίχος, μ’ αρέσει το πως ντύνεις μια φράση με μουσική…»
Ο νους μου ως πότε μες στον μαρασμό αυτόν θα μένει…
«Δεν μπαινω στο τρυπάκι της μιζέριας. Δεν αισθάνομαι μίζερα επειδή δεν μπορώ να είμαι άνετα οικονομικά. Πίστευω ότι θα βρω άλλους τρόπους με μεγάλη περιφάνεια και οργή ταυτόχρονα. Θα μπορούσα να μένω σε μια γκαρσονιέρα με δύο δωμάτια, να επιλέγω ανάμεσα στα μακαρόνια και τη φασολάδα, να αλλάξω αυτοκίνητο ή να πάρω παπάκι. Εγώ πάντα ήμουνα και του λιμανιού και του σαλονιού και είναι τόσο ωραίο αυτό. Είναι ευλογία. Ανά πάσα στιγμή είμαι έτοιμος να τα χάσω όλα. Δεν θα χάσω όμως όλα αυτά που έχω κερδίσει από τη ζωή. Αισθάνομαι εξαιρετικά πλούσιος». Όποιος λοιπόν κι αν είναι ο μαρασμός του νου, εκείνος που μας «σερβίρουν» καθημερινά, εκείνος που μόνοι μας συντηρούμε… σημασία έχει κάποια στιγμή να αρνηθούμε την επιρροή του στις αξίες και την αξιοπρέπειά μας.
Οπου το μάτι μου γυρίσω, όπου κι αν δω…
«Νομίζω ότι στον Έλληνα λείπει η εκπαίδευση. Είμαστε ένας χύμα λαός, ο οποίος δυστυχώς θέλει από πάνω του το μαστίγιο της τιμωρίας για να συνέλθει. Ο Έλληνας θέλει να πληρώνουν οι άλλοι φόροι, αυτός να μην πληρώνει, αυτός να πετάει σκουπίδια, οι άλλοι να μην πετάνε, να βγει το δικό του κόμμα και να διοριστούν οι δικοί του άνθρωποι και να προαχθεί αυτός και να πάρει σπίτι αυτός και να πάρει το καλύτερο αυτοκίνητο αυτός και οι άλλοι να μην το πάρουν. Είναι ένα κακομαθημένο παιδί ο Έλληνας. Είναι τραγικό αυτό που λέω γιατί υποφέρουμε όλοι και πρώτοι απ’ όλους εμείς που έχουμε μια τέχνη που θεωρείται πολυτέλεια». Κι αν μας λείπει αυτή η βασική εκπαίδευση τότε ήρθε η ώρα να περάσουμε την τελευταία τάξη του σχολείου, αλλιώς θα μείνουμε μετεξεταστέοι για πάντα. Ή μήπως αυτή η ευκαιρία έχει χαθεί για πάντα; «Η κρίση είναι ένα σχολείο. Πάρα πολλοί εύχονται να περάσει γρήγορα για να επανέλθουν στις προηγούμενες συνήθειές τους. Πρέπει να τους πούμε ότι αυτό δεν θα συμβεί ποτέ πια. Ποτέ ξανά δεν θα συμβεί στην Ελλάδα. Φροντίσαμε όλοι να πουληθεί η χώρα, να χάσουμε κεκτημένα δικαιώματα ετών, να φτάσουμε το μεροκάματο στα 300 ευρώ και στα 200 και στα 400 οι καλοπληρωμένοι. Δυστυχώς θα αγοραστεί όλη η χώρα, οι πολυεθνικές, τα αεροδρόμια, τα ξενοδοχεία, οι παραλίες, τα πάντα…! Υπήρχε ένας αστικός μύθος που έλεγε πως είμαστε ένα πολύ καλό ξενοδοχείο και εμείς η μόνη ελπίδα που έχουμε είναι να γίνουμε καλά γκαρσόνια. Φαίνεται ότι δεν ήταν τόσο μύθος. Όταν εμείς κοιμόμασταν κάποια γράφανε ιστορία, κάποιοι φροντίζανε και σχεδιάζανε να λεηλατήσουν τη χώρα». Κι αν έχει χαθεί η ευκαιρία εμείς ως Έλληνες πως θα επιστρέψουμε στην αίγλη μας και τις ιστορικές μας παρακαταθήκες; «Είμαι εξαιρετικά απαισιόδοξος. Νομίζω ότι δεν θα την ανακτήσουμε την πατρίδα ποτέ, την χάσαμε. Πρέπει να κοιτάξουμε να προοδεύσουμε πια μέσα στις νέες συνθήκες. Αυτό θα μας πάρει πολλά χρόνια», μου δηλώνει και το πιστεύει ακράδαντα. Τόσο που με τρομάζει ο επιβλητικός πια τόνος της φωνής του.
Ερείπια μαύρα της ζωής μου βλέπω εδώ…
Η κουβέντα έχει βαρύνει, αλλά το κλίμα της Μεγάλης Εβδομάδας είναι κατάλληλο για ζοφερές συζητήσεις, που ούτως ή άλλως ρεαλιστικά μας αξίζουν. «Οι Έλληνες δεν έχουν την αίσθηση του συνόλου, δεν λειτουργούν ποτέ σαν σύνολο… φρόντισαν κι οι πολιτικοί γι’ αυτό». Νομίζω πως σε αυτό το σημείο λίγο ηρέμησα. Δεν φταίμε μόνο όλοι εμείς που πάμε στην κάλπη με όνειρα επικερδή και άπληστα. «Τα πάντα εξαρτώνται από τους ανθρώπους που μας εκπροσωπούν, απ’ τους ανθρώπους που νομοθετούν, που τιμωρούν, που δεν κλέβουν, που δεν κάνουν ρουσφέτια, που πρέπει να πάρουν από το αυτί αυτόν που κάθεται στο καφενείο και να του πούνε μην τρως την επιδότηση, μην αφήνεις τον πρόσφυγα να δουλέψει το χωράφι σου, πήγαινε να δουλέψεις εσύ. Το φοβούνται όμως αυτό οι πολιτικοί γιατί στις επόμενες εκλογές δεν θα τους ψηφίσουν». Κι όπως απενοχοποιούσαμε τον ελληνικό λαό και ξεκινούσε η αυστηρή κριτική για τον πολιτικό κόσμο, φτάσαμε στην ουσία…: «Το «Μαζί τα φάγαμε» του Πάγκαλου μπορεί να μας εξόργιζε, αλλά αν είχαμε μυαλό να κάτσουμε και να σκεφτούμε λίγο… αν ο λαός δεν ήταν έτσι, οι πολιτικοί δεν θα μπορούσαν να κάνουν τη δουλειά που κάνουν. Έχουμε τους πολιτικούς που μας αξίζουν… και οι πολιτικοί φροντίζουν να δημιουργήσουν το λαό που τους εξυπηρετεί. Είναι ένα ένα δούναι και λαβείν. Καλό είναι να το σκεφτούμε, μην αντιδρούμε με γιαούρτι κατόπιν εορτής και κατόπιν… αορτής, μόλις φράξει η αρτηρία. Έχει φράξει όμως ο βόθρος». Είχαμε όντως με τη συζήτηση απαξιώσει τα πάντα; Ή όντως η βασική μας κατάντια έχει αυτές τις προεκτάσεις;
Που τόσα χρόνια πέρασα και ρήμαξα και χάλασα…
«Είναι αστείο το πως κόμματα που είναι υπεύθυνα για την κατάντια της χώρας ξανακατεβαίνουν στις εκλογές. Αν ήταν υπερήφανοι θα πρεπε να αποχωρήσουν». Μεγάλη αλήθεια, αλλά ποιος να την στηρίξει όταν τα κόμματα έχουν ακόμη την ίδια μούρη, τα ίδια ονόματα, τις ίδιες φαμφαρίστικες ατάκες. Στο δρόμο για την απόλυτη ισοπέδωση εγώ ήμουν ετοιμοπόλεμη. Ο Γρηγόρης Βαλτινός είχε όμως να επισημάνει ένα φωτεινό σημείο: «Πάντα υπάρχουν φιλότιμοι άνθρωποι ακόμα και στα κόμματα, ακόμα και μέσα στην κυβέρνηση, που τους εκτιμώ και προσπαθούνε να σπάσουν τα «σπυριά», να βγάλουν το «καρκίνωμα», αλλά δυστυχώς δεν καταφέρανε και πολλά πράγματα.Κάθεται ο κόσμος και γιαουρτώνει τους πρόσφατους, μα πρέπει να ψάξει τους προγενέστερους». Αυτός ο παρορμητισμός του Έλληνα μας απασχόλησε αρκετά λεπτά, μας θύμισε ότι στο dna μας μάλλον υπάρχει ροπή προς την ευτέλεια, την απάτη και την χαλαρότητα και τερμάτισε τις αντοχές μας πάνω στο τελευταίο πολιτικό σκάναδαλο: «Όλο αυτό το show με τον Τσοχατζόπουλο είναι ωραίο, είναι ωραίο να τιμωρείται κάποιος που έκλεψε και να εξευτελίζεται και να σκυλεύεται, αλλά θα θελα να γενικευτεί σας παρακαλώ, γιατί εγώ έχω πληρώσει όλα αυτά που έκλεψαν αυτοί οι άνθρωποι».
Κάπου εδώ ο Καβάφης μας είχε τελειώσει!
Από τον ανοιχτό ορίζοντα της μπλακονόπορτας, ο Θερμαϊκός τον κάνει να ξενοιάζει από τα τρεχάματα της Αθήνας. Μπορεί να γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, αλλά δεν την έζησε και με την βόλτα στην παραλία αισθάνεται ότι κολλάει τα «ένσημα» που δεν συμπλήρωσε τόσα χρόνια.
…Καινούριους τόπους δεν θα βρεις, δεν θάβρεις άλλες θάλασσες.
Η πόλις θα σε ακολουθεί. Στους δρόμους θα γυρνάς
τους ίδιους. Και στες γειτονιές τες ίδιες θα γερνάς
και μες στα ίδια σπίτια αυτά θ’ ασπρίζεις.
Πάντα στην πόλι αυτή θα φθάνεις. Για τα αλλού — μη ελπίζεις —
δεν έχει πλοίο για σε, δεν έχει οδό.
Ετσι που τη ζωή σου ρήμαξες εδώ
στην κώχη τούτη την μικρή, σ’ όλην την γή την χάλασες!
INFO
«Ο φυλακισμένος της διπλανής πόρτας», Θέατρο Αριστοτέλειον, Εθνικής Αμύνης 2
Κάθε Τετάρτη 20.00, Πέμπτη 21.15, Παρασκευή 21.15, Σάββατο 18.15 & 21.15, Κυριακή 20.00
Κυριακή του Πάσχα 20.00, Δευτέρα του Πάσχα 21.15
