Συνέντευξη στην Ελένη Σκάρπου / elenitsask@yahoo.gr, f/b Eleni Skarpou, eliaskarpou.blogspot.gr
Τόπος: Μονή Λαζαριστών. Καθισμένοι στο φουαγιέ αγνοώντας τα πάντα γύρω μας.
Χρόνος: Στο διάλειμμα της παράστασης. Εγώ με ενθουσιασμό ν’ ακούσω. Εκείνος με δίψα να μιλήσει.
Σκοπός: Λίγο Γκραμπέρ, λίγες κραυγές αγωνίας και οι μνήμες του
Ανήκει σ’ εκείνους τους ανθρώπους της πόλης που έχουν γυρίσει κάθε γωνιά του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, που έχουν μυρίσει όλα του τα αρώματα, που έχουν δει τις πιο σπουδαίες του προσωπικότητες να ζουν, να δημιουργούν, να πεθαίνουν. Η επιστροφή του εκεί γίνεται φέτος μέσα από την παράσταση «Το Ραφτάδικο» του Ζαν-Κλωντ Γκραμπέρ στην Μονή Λαζαριστών και όπως μου λέει κοιτώντας με στα μάτια… «Είμαι πολύ ευτυχής που δημιουργώ μέσα σ’ αυτό το θέατρο, με συνδέουν πολλά με αυτό το θέατρο». Γιάννης Ιορδανίδης. Κάποτε ηθοποιός, αλλά πάντοτε σκηνοθέτης κι αυτή η ταμπέλα δεν πρόκειται να αλλάξει. Εξάλλου μέσα από την διδαχή στους ηθοποιούς του, παίζει όλους τους ρόλους κι αυτή την αλήθεια την παραδέχεται αμέσως. Στο «ραφτάδικο»… οι αλήθειες είναι ειπωμένες απλά και καθημερινά. Ο χώρος, οι ράφτρες, τα αφεντικά, οι ναζιστικές μνήμες, τα κρεμασμένα σακάκια, οι μουσικές με γεύση από Edith Piaf και Andrew Sisters… όλα έχουν αυτό το μεγαλείο και την λιτότητα συγχρόνως, που σε κάνουν να μπαίνεις στις ζωές των χαρακτήρων κοιτώντας από το παράθυρο με τα μάτια να γυαλίζουν. «Έχει μια καθημερινότητα ο Γκραμπέρ, μέσα από την οποία περνάει μηνύματα. Αν και δεν είναι ένας συγγραφέας διδακτικός, δείχνει τα πράγματα, αφήνει να βγάλεις εσύ τα συμπεράσματα αρκεί ο θεατής να είναι ενεργός, να συμμετάσχει, να μην είναι απλός παρατηρητής. Πότε μέσα από το γέλιο… πότε μέσα από το κλάμα… να τον κάνει να σκεφτεί όχι μόνο για το χθες και τα μεγάλα γεγονότα που σημάδεψαν την ιστορία, αλλά και για το σήμερα».
Στο «διάδρομο» για το… «σαλόνι» του Γκραμπέρ!
Αναζητώντας το ζουμί του Γκραμπέρ ο Γιάννης Ιορδανίδης αφήνει την σιωπή κατά μέρος και ξεκινά τις περιγραφές. «Εγώ το έργο δεν το γνώριζα. Το διάβασα ως κείμενο σε ένα γαλλικό περιοδικό και ενθουσιάστηκα κι από εκείνη την στιγμή έβαλα στο κεφάλι μου ότι έπρεπε οπωσδήποτε να κάνω αυτή την παράσταση. Είναι ένα έργο πολυπρόσωπο που δεν ανεβαίνει στο ελεύθερο θέατρο λόγω διανομής. Πολλοί ρόλοι, μεγάλη παραγωγή… κι αν και προσπάθησα να το ανεβάσω στο παρελθόν δεν προέκυψε. Όταν μου έκανε την τιμή ο Γιάννης ο Βούρος να με καλέσει στο ΚΘΒΕ μου ήρθε “το ραφτάδικο” αμέσως. Νομίζω ήταν ο καιρός του. Συνέβαλλε αυτό που περνάει η χώρα μας στη δεδομένη στιγμή και θεώρησα ότι έχει να πει κάτι στο κοινό». Ναι. Παρατηρώντας στην σκηνή τόσες ζωές να μπλέκονται και τόσους ανθρώπους να αγαπιούνται, να μισιούνται, να μονιάζουν, να κλειδώνονται στις μνήμες τους, να χαμογελούν εγκάρδια και να κλαίνε με λυγμούς είδα την ζωή μας σήμερα. Δεν είμαστε κατατρεγμένοι ως Εβραίοι από τους Γερμανούς. Είμαστε κατατρεγμένοι ως ο εκάστοτε λαός από το εκάστοτε φασιστικό μόρφωμα, που θέλει να ρουφήξει κάθε έννοια δημοκρατικής συμπεριφοράς και αντίληψης του δικαιώματος της ανθρώπινης ζωής. Μπορεί το «ραφτάδικο» να κάνει πρεμιέρα για πρώτη φορά στην Ελλάδα, αλλά η Θεσσαλονίκη το υποδέχεται σαν να ήταν αναπόσπαστο κομμάτι της χρόνια τώρα, έχοντας κουβαλήσει στα σπλάχνα της το εβραϊκό στοιχείο. «Το έργο μιλά για τους Εβραίους, αλλά μιλάει ταυτόχρονα για ένα γεγονός παγκόσμιο… για τον φασισμό, τον ναζισμό, την αγριότητα που έζησε ένας ολόκληρος λαός. Μιλάει και για τις αντιστάσεις που πρέπει να έχει κανείς σε τέτοιες στιγμές. Σίγουρα δεν πρέπει να κάθεται κανείς με σταυρωμένα χέρια» δηλώνει ο γνωστός σκηνοθέτης.
Βαθιά ποιητικά και βαθιά ανθρώπινα.
Κάνοντας στάση στα πιο απαλά σημεία του έργου ο ίδιος καταλήγει σε προσωπικές σκέψεις και προβληματισμούς. «Έχει ευαισθησία. Έχει ανθρωπιά. Γελάς και κλαίς συγχρόνως. Επίσης προσφέρει στον θεατή αισιοδοξία. Ο Έλληνας θεατής χρειάζεται να ατενίσει με αισιοδοξία το μέλλον, γιατί τα πράγματα είναι τόσο ζοφερά γύρω μας. Εμένα με επηρεάζει πάρα πολύ όταν από τις ειδήσεις ακούω ότι ακόμα ένας άνθρωπος έφυγε από το παράθυρο. Οι αυτοκτονίες είναι ένα πράγμα που κυριολεκτικά με συγκλονίζει» μου λέει και μπαίνει αυτόματα στην κατηγορία των ανθρώπων που θέλουν να γλιτώσουν από την ασφυκτική πίεση της κρίσης και να δώσουν ένα μήνυμα ευαίσθητο και τρυφερό. «Είμαστε υποχρεωμένοι ως δημιουργοί στον χώρο της τέχνης να προσφέρουμε μέσα από την ποιότητα και να δώσουμε λύσεις ακόμα κι εκεί που δεν υπάρχουν. Ας μην ξεχνάμε αυτό που έλεγε κι ο Καζαντζάκης… “και τούτος ο κατήφορος ανήφορο θα φέρει”. Πολλές φορές η κρίση ή ένας πόλεμος έσπρωξε τους ανθρώπους να γίνουν πιο δημιουργικοί. Η ιστορία διδάσκει ότι στα χρόνια της κατοχής ο κόσμος έβλεπε μόνο θέατρο. Χρειάζεται το θέατρο για να προσφέρει στον κόσμο μια διαφυγή… κάπου να ταξιδέψει, κάπου να ξεχαστεί, κάπου να ζήσει το όνειρο, κάπου να φύγει από την σκληρή πραγματικότητα». Αυτή την χρησιμότητα αναγνωρίζει στο θέατρο, στην παρούσα φάση. Το κύριο χαρακτηριστικό στο «ραφτάδικο» είναι για εκείνον ο σαρκασμός και το χιούμορ του συγγραφέα που καταφέρνει να τσαλακωθεί και να τσαλακώσει χωρίς δισταγμό. «Μέσα στα σαπούνια να τον ψάξεις. Εκεί που οι παραδουλεύτρες των Γερμανών έχουν τα σαπούνια της μπουγάδας». Το ξεστομίζει επί σκηνής ο Κώστας Σαντάς (Εβραίος) υποδεικνύοντας στην υπάλληλο του (Εβραία) που να αναζητήσει τον άντρα της, ο οποίος αγνοείται. «Είναι γραμμένο από Εβραίο και για έναν συγγραφέα αυτό δεν είναι εύκολο. Είναι ανατριχιαστικό» υπογραμμίζει ο Γιάννης Ιορδανίδης.
Δίνοντας όνομα στον φασισμό του σήμερα!
«Όταν ήρθαν να πάρουν έναν Εβραίο δεν πήγα γιατί δεν ήμουν Εβραίος. Όταν ήρθαν να πάρουν έναν αθίγγανο δεν πήγα γιατί δεν ήμουν αθίγγανος. Όταν ήρθαν να πάρουν έναν ομοφυλόφιλο δεν πήγα γιατί δεν ήμουν ομοφυλόφιλος. Όταν ήρθαν να πάρουν εμένα δεν υπήρχε κανένας να αντιδράσει». Μου το είπε μονορούφι θέλοντας να μου εξηγήσει την επικινδυνότητα που προκύπτει από την προσωπική αδράνεια και άγνοια του καθενός μας απέναντι στον φασισμό και τις διάφορες εκφάνσεις του. «Αυτό είναι πάρα πολύ επικίνδυνο. Διότι η ιστορία διδάσκει ότι αυτό που έχει γίνει στο παρελθόν μπορεί να συμβεί και σήμερα και αύριο όχι ίσως με αυτή τη μορφή αλλά με μια άλλη μορφή. Εγώ νομίζω ότι ο φασισμός είναι στην καθημερινότητα μας, τον βιώνουμε καθημερινά. Εδώ είναι που ο άνθρωπος πρέπει να αντισταθεί». Κι αν νομίζετε ότι αυτές οι συζητήσεις τελειώνουν σε μια τελεία είστε γελασμένοι. «Υπάρχουν φαινόμενα αυτή την στιγμή που εγώ θεωρώ εξαιρετικά επικίνδυνα και θα γίνουν ακόμα πιο επικίνδυνα αν δεν προσέξουμε και συνεχίσουμε να είμαστε απλοί θεατές διότι αύριο δεν ξέρουμε τι μας ξημερώνει. Με τρομάζει η Χρυσή Αυγή. Με τρομάζει ακόμα και το γεγονός των τελευταίων εκλογών στην Γαλλία. Είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο. Το θέμα είναι όμως τι σπρώχνει τον κόσμο να ρίξει την ψήφο του εκεί»; Αναρωτιέται και μαζί απορούμε γιατί όλον αυτόν τον καιρό προσπαθούν να μας πείσουν ότι η βία είναι ίδια παντού και πάντα. Κι αυτή που εκπορεύεται από τις συνθήκες. Κι αυτή που εκπορεύεται από την οργή και την ασυδοσία. «Η βία δεν είναι πάντα η ίδια. Πρέπει να στοχαστούμε ότι ο Χίτλερ στην Γερμανία δεν βγήκε από πραξικόπημα, βγήκε από εκλογές… για να το σκεφτούμε λίγο αυτό. Το να ψηφίσει ο πολίτης αυτή την ιδεολογία κι αυτούς που κατέστρεψαν την ανθρωπότητα… είναι επιλογή κι εδώ πρέπει να ληφθούν μέτρα. Δεν μπορεί να εθελοτυφλεί κανείς, ούτε να κάνει ότι δεν καταλαβαίνει». Οι λέξεις δεν τελείωναν με τίποτε, αλλά τελείωνε ο χρόνος και το κουδούνι μετά το διάλειμμα με καλούσε μέσα στην αίθουσα. Έτσι πιάσαμε τα του παλιού καλού καιρού…
Από το ΚΘΒΕ του χθες… στα αέναα γρανάζια της σκηνοθεσίας
«Πρωτοπάτησα την σκηνή του Κρατικού Θεάτρου όταν ήμουν ακόμα παιδάκι, σε ένα έργο που είχε κάνει ο Σωκράτης ο Καραντινός. Ήταν η “Σίβυλλα” του Σικελιανού πριν από 50 χρόνια. Από τότε συνεργάστηκα σαν ηθοποιός. Το 1986 με φώναξε ο Μίνως Βολανάκης να σκηνοθετήσω και πήγα». Ο πατέρας του ο Γιώργος υπήρξε από τα ιδρυτικά στελέχη του ΚΘΒΕ μαζί με τον Σωκράτη Καραντινό και τον Γιώργο Θεοτοκά. «Έχουν αλλάξει οι χώροι, όλα… αλλά εγώ ακόμα θυμάμαι. Την σκηνή, τα γεγονότα, τα ευτράπελα. Στον 5ο όροφο που τώρα έχει καμαρίνια ήταν το γραφείο του πατέρα μου. Θυμάμαι τον Καραντινό τότε που τον έδιωξε η χούντα από το θέατρο και πήγαινα σπίτι του για να συγκεντρώσουμε βιβλία σε κουτιά. Από εκείνο τον κόσμο σχεδόν δεν υπάρχει κανείς». Δεν είναι θλιμμένος. «Αυτό είναι ζωή» μου λέει και περνάμε στον μεγαλύτερο παιδικό του εφιάλτη. «Όταν έπαιζα στο “Περιμένοντας τον Γκοντό” και δεν ήμουν πάνω από 14 χρονών αποκοιμήθηκα και ξύπνησα τελευταία στιγμή, λίγο πριν βγω στην σκηνή. Μέναμε πολύ κοντά στο θέατρο. Έπαιζα ευτυχώς στις τελευταίες πράξεις του έργου. Έκτοτε για μεγάλο χρονικό διάστημα έβλεπα στον ύπνο μου ότι αργώ στην παράσταση». Ήταν πολλά τα μαθήματα για εκείνον. Σχολείο, πρόβες, εμπειρίες, αγώνας. Η κατάληξη; Σκηνοθεσία οπωσδήποτε. Στο «ραφτάδικο» μάλιστα η σκηνοθεσία έγινε ένα προσωπικό στοίχημα. «Προσπάθησα να φωτίσω το έργο περνώντας από το ονειρικό στο πραγματικό, χωρίς να αισθάνομαι την ανάγκη ότι πρέπει να δώσω εξηγήσεις. Να δώσω έμφαση στα σημεία που δηλώνουν τη διαχρονικότητα του έργου και ζώντας εκείνα τα γεγονότα να σκέφτεται ο Έλληνας θεατής τα σημερινά γεγονότα, να υπάρχει μια ταύτιση ως προς τα πρόσωπα και τις καταστάσεις. Σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης και έχοντας χάσει τα πρώτα πέντε λεπτά του δεύτερου μέρους του “ραφτάδικου”… έσπευσα να χαθώ στις ατάκες του Γκραμπέρ. Μάλιστα από τις λίγες λέξεις που έγραψε ο ίδιος ο συγγραφέας για το έργο και την πόλη μας τον περασμένο Ιουλίο λέω να κρατήσω αυτό για το τέλος:
«Γιατί, Το ραφτάδικο θα νιώσει “σαν στο σπίτι του” στη Θεσσαλονίκη, αυτή την πόλη με τους χειροτέχνες και τους ποιητές…»
Info:
«Το Ραφτάδικο»
Του Ζαν-Κλωντ Γκραμπέρ
Στη Μονή Λαζαριστών
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ:
Απόδοση-σκηνοθεσία-μουσική επιμέλεια: Γιάννης Ιορδανίδης
Σκηνικά: Γιώργος Λυντζέρης
Κοστούμια: Φίλιππος Παπαγεωργίου
Χορογραφίες: Τατιάνα Μύρκου
Φωτισμοί: Στράτος Κουτράκης
Μουσική διδασκαλία: Νίκος Βουδούρης
Βοηθός σκηνοθέτη: Βασίλης Ισσόπουλος
Β΄ βοηθός σκηνοθέτη: Νίκος Κουνέλης
Βοηθός φωτιστή: Ειρήνη Μπουτάρη, Αθηνά Μπανάβα
Οργάνωση παραγωγής: Ροδή Στεφανίδου
Παίρνουν μέρος οι ηθοποιοί:
Ιφιγένεια Δεληγιαννίδου (Ελέν), Μαρία Χατζηιωαννίδου (Σιμόν), Γιολάντα Μπαλαούρα (Ζιζέλ), Ελένη Θυμιοπούλου (Μαρί), Άννυ Τσολακίδου (Λορόνς), Ροζαλία Μιχαλοπούλου (Μιμί), Κώστας Σαντάς (Λεόν), Αστέρης Πελτέκης (Σιδερωτής), Ιάκωβος Μυλωνάς (Ζαν, Σιδερωτής), Βασίλης Ισσόπουλος (Πρώτος γαζωτής), Αντώνης Μονσάν (Δεύτερος γαζωτής), Νίκος Κουνέλης (Τρίτος γαζωτής),
Χριστόφορος Χριστοφορίδης (Τέταρτος γαζωτής), Απόστολος Μπαχαρίδης (Νέος γαζωτής), Δημήτρης Κολοβός (Μαξ), Δέσποινα Σαρόγλου (Μεσίτρια), Τάσος Ροδοβίτης (Επισκέπτης).
Συμμετέχουν:
Γιώργος Κωσταλαμάνης-Νικόλαος Σιδηρόπουλος (Αγοράκι)
Τάσος Παπαδόπουλος (Γαζωτής- Χορευτής)
Η φωνή του μουσικού: Γρηγόρης Βαλτινός
ΗΜΕΡΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ:
Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή
Τετάρτη & Κυριακή 19.00
Πέμπτη & Παρασκευή 21.00
Σάββατο 18.00 & 21.00
Τιμές Εισιτηρίων:
Κανονικό εισιτήριο (θέσεις πλατείας): 15€
Κανονικό εισιτήριο (θέσεις εξώστη): 12€
Εκπτωτικό εισιτήριο (Φοιτητές, Άτομα άνω των 65): 12€
Λαϊκές παραστάσεις (Τετάρτη 7 μ.μ., Σάββατο 6 μ.μ.): Γενική είσοδος 12€
Πέμπτη στο ΚΘΒΕ: Γενική είσοδος 10€
Ειδική τιμή για ανέργους: Παρέχεται με την επίδειξη κάρτας ανεργίας (και αστυνομικής ταυτότητας ή διπλώματος οδήγησης) και ισχύει για τις παραστάσεις της Τετάρτης (7 μ.μ.) και της Πέμπτης (9 μ.μ.): 5€
Ομαδικές κρατήσεις: 8€
Ισχύει η «Κάρτα συγκοινωνούντων θεάτρων»
ΔΩΡΕΑΝ μεταφορά θεατών στη Μονή Λαζαριστών
Προπώληση εισιτηρίων
Ταμεία και ιστοσελίδα ΚΘΒΕ
VIVA Τηλ. 11876
Ταμείο ΚΟΘ (Εκδοτήριο Πλατείας Αριστοτέλους). Ώρες και Ημέρες λειτουργίας: Δευτέρα, Τετάρτη, Σάββατο (10:00-15:00) – Τρίτη, Πέμπτη, Παρασκευη (10:00-14:00 και 17:00-21:00)
Καταστήματα Seven Spots
Καταστήματα Public Θεσσαλονίκης (Τσιμισκή 24 – Μητροπόλεως 33 & Εμπορικό Κέντρο Mediterranean Cosmos Καταστήματα Seven Spots)
Ώρες λειτουργίας ταμείων:
Βασιλικό Θέατρο (Πλατεία Λευκού Πύργου), Τρίτη – Κυριακή: 9.30 – 21.30
Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών (Εθνικής Αμύνης 2), Τρίτη – Κυριακή 9.30 – 21.30
Μονή Λαζαριστών (Κολοκοτρώνη 25-27), ημέρες παραστάσεων 17:30 – 21:30
Τηλ. κρατήσεων: 2315 200200
