Στα βλαχοχώρια της Δυτικής Μακεδονίας

Γράφει η Νικολέττα Μηνάογλου / nikolettamin@gmail.com

Σμίξη: Σκαρφαλωμένη σε υψόμετρο 1.220 μ. και σε απόσταση 38 χιλιομέτρων από την πόλη των Γρεβενών, αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς ορεινούς προορισμούς και ιδανικό μέρος διαμονής για τους λάτρεις των λευκών αθλημάτων. Άλλωστε, πρόκειται για τον πιο κοντινό οικισμό στο Χιονοδρομικό Κέντρο της Βασιλίτσας.

Προήλθε από τη ‘’σμίξη’’, ένωση δύο οικισμών, Μπίγκα και Πινακάδες. Οι κάτοικοι των Πινακάδων, εξαιτίας της ελονοσίας απ’ την οποία μαστίζονταν, αποφάσισαν να μετεγκατασταθούν. Τότε τους ακολούθησαν και οι κάτοικοι της Μπίγκας. Διαφωνούσαν, ωστόσο, ως προς το πού ακριβώς έπρεπε να εγκατασταθούν. Τη λύση έδωσε ο γεροντότερος που πρότεινε δύο νέοι, ένας από κάθε οικισμό, να ξεκινήσουν με μια πέτρα και εκεί που θα συναντιόντουσαν θα ίδρυαν το νέο οικισμό και θα θεμελίωναν την εκκλησία του Αγίου Νικολάου.

Κύρια ασχολία των Σμιξιωτών είναι η κτηνοτροφία αλλά και ο τουρισμός, αφού πολλοί ντόπιοι προέβησαν στην κατασκευή ξενώνων και εστιατορίων για να ικανοποιούν τις ανάγκες των φανατικών χιονοδρόμων.

Χαρακτηριστικό και αυτού του χωριού αποτελούν οι άφθονες βρύσες του: Γαλανή», η «Γκούρα», το «Τριαντάφυλλο», η «Γκαρακούζι» κοντά στη Σμίξη, η «Μαυροφαντίνα», η «Πηγή του Προφήτη Ηλία», η «Πηγή του Μακρυκώστα», η «Τσιάρη Τσιούγκον», η «Πλάκα» στο σμιξιώτικο ρέμα «Ντάμπλος», η «Μπίγκα», η «Λιανορίκα» προς τη Βασιλίτσα, η πηγή του «Τσιαβντάλη», η «Μπαντεμσιάτα» στο δρόμο προς τη Σαμαρίνα, η «Σιούταλη», η «Τσιουμάνη» και οι «Δύο Βρύσες» στον κεντρικό δρόμο προς Βασιλίτσα.

Άξια θαυμασμού είναι τα πέτρινα σπίτια που προσφέρουν ένα ξεχωριστό χρώμα στον παραδοσιακό χαρακτήρα του, το πέτρινο σχολείο και φυσικά οι εκκλησιές του που αποτελούν ιδιαίτερο πόλο έλξης:

-Η Εκκλησία του Αγίου Αθανασίου, η οποία επί Τουρκοκρατίας λειτούργησε ως κρυφό σχολειό και εκεί τα σμιξιωτόπουλα διδάσκονταν γραφή και ανάγνωση.

-Η Εκκλησία το Αγίου Νικολάου χτίστηκε το 1750 και αγιογραφήθηκε το 1810. Ο ναός κάηκε ολοκληρωτικά το 1889, χάνοντας το ξυλόγλυπτο τέμπλο και το γυναικωνίτη του. Μετά από δύο χρόνια, ξαναχτίστηκε στο ρυθμό της βασιλικής, όπως ήταν και πριν. Σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες, ο Άγιος Νικόλαος έσωσε πολλές φορές τη Σμίξη από διάφορες ασθένειες και καταστροφές από τους Τούρκους.

Πρόκειται για έναν τόπο με πλούσια παράδοση και γι’ αυτό οι Σμιξιώτες κάθε χρόνο τηρούν ‘’κατά γράμμα’’ τα ήθη και τα έθιμα που κληρονόμησαν (γιορτή Αγ. Πνεύματος, Κλείδωνα (24/6), 1-14 Αυγούστου, 17-18 Αυγούστου).

Αβδέλα ή Αβδέλλα:

Το ορεινό αυτό βλαχοχώρι είναι χτισμένο στα 1.300 μ., βρίσκεται στα όρια του Εθνικού Δρυμού της Πίνδου (Βάλια Κάλντα) και απέχει 44 χλμ. από τα Γρεβενά.

Αρχικά, το χωριό βρισκόταν στη θέση «Φαντίνες», αλλά οι μεγάλες, κυρίως, οικογένειες Βλάχων κτηνοτρόφων μετοίκησαν, μετά το 1800, στη σημερινή θέση λόγω ευνοϊκότερου κλίματος.

Οι Αβδελιώτες προσέφεραν σημαντικά στον επαναστατικό αγώνα, με σπουδαίο αγωνιστή του 1821 το Ράμο Μάρτο, πρωτοπαλίκαρο του Οδυσσέα Ανδρούτσου. Από εδώ καταγόταν ο Μακεδονομάχος οπλαρχηγός, Ζήσης Βέρρος, αλλά και ο ξυλογλύπτης Δημήτρης Αγοράστης. Η Αβδέλα αποτελεί, επίσης, την ιδιαίτερη πατρίδα των αδερφών Μανάκια, Μίλτου και Γιάννη, οι οποίοι ήταν οι πρώτοι Έλληνες κινηματογραφιστές και στην κεντρική πλατεία βρίσκονται οι προτομές τους. Αναφορά για τους ανωτέρω γίνεται στην ταινία του Θ. Αγγελόπουλου «Το βλέμμα του Οδυσσέα».

Στην πλατεία του γραφικού χωριού (σε υψόμετρο 1.400 μ.) χτίστηκε το 1955 η Εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ενώ στο δυτικό άκρο της η Εκκλησία του Αγίου Αθανασίου χτισμένη πριν από 460 χρόνια. Ανατολικά, σε υψόμετρο 1.700 μ., δεσπόζει η Εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, από όπου η θέα είναι συγκλονιστική. Μες στο δάσος της Αβδέλας κρύβεται η Εκκλησία της Αγίας Τριάδος, η οποία κατά την Τουρκοκρατία λειτουργούσε ως κρυφό σχολειό.

Τα πανηγύρια αναβιώνουν κάθε χρόνο, ξεκινούν με τον εορτασμό του Αγίου Πνεύματος και ακολουθούν η γιορτή της Αγίας Παρασκευής, της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος και οι εκδηλώσεις στις 13 Αυγούστου προς τιμήν των αδελφών Μανάκια.

Περιβόλι: Το «λημέρι» του Θεόδωρου Ζιάκα, σε απόσταση 46 χιλιομέτρων από την πρωτεύουσα και σε υψόμετρο 1.380 μέτρων, βρίσκεται μες στον Εθνικό Δρυμό της Πίνδου, Βάλια Κάλντα.

Οι κάτοικοί του, Βλάχοι, στην πλειοψηφία τους δραστηριοποιούνται στην κτηνοτροφία, υλοτομία αλλά και τον οικοτουρισμό.

Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στέκει επιβλητική στην ‘’περιβολιώτικη’’ πλατεία. Χτίστηκε το 1770 και το τέμπλο της είναι ξυλόγλυπτο. Αν και όλο το χωριό κάηκε από τους Γερμανούς, αυτή έμεινε ανέγγιχτη από τη πύρινη λαίλαπα.

Μην παραλείψετε να επισκεφθείτε την Εκκλησία του Αγίου Νικολάου, η οποία χτίστηκε τον 13^ο αιώνα και λειτούργησε σαν μοναστήρι μέχρι τους Βαλκανικούς Πολέμους. Στο βορειοδυτικό άκρο της σώζεται κάποιο τμήμα από τη «βασιλική στράτα» των Ρωμαίων που ένωνε την Ελλάδα με την Ευρώπη.

Κρανιά:

Βρίσκεται ακριβώς στα όρια της Δυτικής Μακεδονίας και Ηπείρου. Αν και ανήκει στο Νομό Γρεβενών (27 χλμ απ’την ομώνυμη πρωτεύουσα), απέχει λιγότερο από 20 χλμ. από το Μέτσοβο. Επομένως, αυτός ο τόπος με την παρθενική ομορφιά μπορεί να αποτελέσει για εσάς ορμητήριο εξερεύνησης δύο νομών, Γρεβενών και Ιωαννίνων.

Όπου και αν γυρίσει το βλέμμα σας θα συναντήσει δάση από βελανιδιές, μαυρόπευκα, έλατα…και αφθονία σε γάργαρα νερά (ρυάκια, πηγές)!

Καλό ταξίδι!!!

“Τα ταξίδια χρησιμεύουν για να ρυθμίζεται η φαντασία από την πραγματικότητα και, αντί να προσπαθείς να σκέφτεσαι πώς είναι τα πράγματα, να τα βλέπεις όπως είναι|.

Σάμιουελ Τζόνσον