“Ο διάβολος τραγουδούσε τα μπλουζ”, Λίλλυ Σπαντιδάκη, εκδ. Πηγή
Γράφει η Κώστια Κοντολέων
Ένας τίτλος υπαινικτικός κι ένα εξώφυλλο ακόμη πιο υπαινικτικό αιχμαλωτίζουν το βλέμμα τού, εν δυνάμει, αναγνώστη ανάμεσα στα γειτονικά του στον πάγκο του βιβλιοπωλείου. Κάποιοι ιδιαίτερα θρησκευόμενοι ή και, από πεποίθηση, προληπτικοί θα το προσπεράσουν επιταχύνοντας το βήμα τους. Ο φόβος να υποκύψουν παρασυρόμενοι από την έλξη του απαγορευμένου είναι πάντα υπαρκτός, γι’ αυτό και βιάζονται να απομακρυνθούν αρνούμενοι μια δεύτερη, πιο προσεκτική ματιά, σ’ αυτό που, από τον τίτλο ακόμα, προετοιμάζει τον πιθανό αναγνώστη για μια καταβύθιση στον κόσμο των μπλουζ, της μαύρης μαγείας, του βουντού, του έγχρωμου κορμιού, που δεν μπορεί παρά να εκμαυλίζει συναισθήματα, να διαταράζει συνειδήσεις, να ακυρώνει ηθικές. Ωστόσο, υπάρχει κι εκείνο το είδος αναγνώστη που δεν θα βιαστεί να το προσπεράσει, που δεν θα τον σοκάρει ο τίτλος του, η εβένινη σάρκα του εξωφύλλου, υπαινικτική αλλά διόλου αποκαλυπτική. Αυτός ο αναγνώστης θα έχει αγοράσει το εισιτήριο για την καταβύθιση του σε έναν κόσμο, όπου το όνειρο μπλέκεται με την πραγματικότητα, το σήμερα με το χθες, το αύριο με την κόλαση, σε προσωπικό και συλλογικό επίπεδο. Θα αναρωτηθεί αν η ενσάρκωση του διαβόλου είναι η Ζόλα, η βασική ηρωίδα του βιβλίου, ή εκείνο το παράξενο σύμπλεγμα με τα πέντε κεφάλια, το φαινομενικά αθώο μα κατά βάθος βαφτισμένο στα πύρινα καζάνια της κόλασης. Κάθε κεφάλι μια χαίνουσα πληγή έτοιμη να μολύνει τα πάντα γύρω της.
Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή κι ας μεταφερθούμε στο 1942, στην Σκοτία, στο Μοναστήρι της Αγίας Μαγδαληνής. Εκεί που τα πέντε κεφάλια, με ονοματεπώνυμα συνώνυμα του πλούτου, έχουν σταλεί από τις οικογένειες τους, για διαφορετικούς λόγους το καθένα, μακριά από την Νέα Ορλεάνη, για να σπουδάσουν και να αποκτήσουν γνώσεις αντάξιες της τάξης τους. Κάθε κεφάλι και διαφορετικό όνομα, Νίκολας, Μαρκ, Άλεξ, Τζέικομπ, Πίτερ. Όλα μαζί δεμένα μ’ έναν όρκο σιωπής, ανείπωτων πράξεων, σκέψεων, λόγων. Κι ύστερα ας μεταφερθούμε έξη χρόνια μετά, στην Νέα Ορλεάνη, στην οικεία Κάμπελ, όπου ένα μικρό κορίτσι, ένα μαύρο κορίτσι με το περίεργο όνομα Ζόλα, έχει ορκιστεί να μάθει ποιος εφιάλτης ταράζει τον ύπνο του μικρού Μαρκ τα βράδια, και για να το πετύχει θα πρέπει να ακολουθήσει μια συγκεκριμένη ιεροτελεστία. Χρυσό ψαλίδι, μια τούφα από τα μαλλιά του Μαρκ, μια από τα δικά της, δυο κεριά στο περβάζι του παραθύρου και εγένετο φως.
Η τρομερή αλήθεια, το ανείπωτο μυστικό, θα αποκαλυφθούν αργότερα, η πραγματικότητα θα ξεπεράσει την φαντασία, οι άμωμες πράξεις την λογική. Η ορφανεμένη πια Ζόλα θα προσπαθήσει να ισορροπήσει σ’ έναν κόσμο εχθρικό, σ’ ένα σπίτι με τόσο κακοφορμισμένες πληγές που η αποσύνθεση του είναι προδιαγεγραμμένη και τελεσίδικη. Η παιδική αμφίδρομη εξάρτηση Ζόλας- Μαρκ θα συνεχιστεί και στην ενήλικη ζωή τους με καταστροφικά αποτελέσματα. Η Ζόλα, μια πανέμορφη, θελκτική, νέα γυναίκα, με θεσπέσια φωνή, θα προσπαθήσει να κάνει καριέρα στο τραγούδι. Ονειρεύεται να γίνει η επόμενη Έττα Τζέιμς, φιλόδοξη και αποφασισμένη ακολουθεί, με σχεδόν θρησκευτική ευλάβεια. τον σκοπό της. Είναι μαύρη, είναι εξαιρετικά όμορφη, τραγουδάει υπέροχα τα μπλουζ, και στοιχειώνει εκείνες τις πέντε κεφαλές παρασέρνοντας τις στην απώλεια και σε ένα αύριο χωρίς γυρισμό.
Δεν ξέρω ποιος ήταν ο διάβολος, εκείνη που τραγουδούσε τα μπλουζ ή εκείνες οι πέντε κεφαλές, ομοούσιες και αχώριστες με το εφτασφράγιστο μυστικό, που στοίχειωσε για πάντα την ζωή τους και διεκδίκησε να έχει το πάνω χέρι στον αποκεφαλισμό τους.
Μια ιστορία πάθους, σε μια πόλη επιτομή του πάθους, των κρυφών μυστικών, της τζαζ, των μπλουζ, του βουντού και του θανάτου. Σε μια εποχή, όπου οι άνθρωποι χωρίζονταν λόγω χρώματος, όπως τα πιόνια στην σκακιέρα. Ένας πρόεδρος με όραμα δολοφονείτο, κι ένας μαύρος ηγέτης με σύνθημα του το « Έχω ένα όνειρο» μάθαινε με τον πιο σκληρό τρόπο πως «ένα όνειρο» δεν είναι αρκετό για ν’ αλλάξει αυτόν τον κόσμο που έχει πάψει πια να ονειρεύεται.
*******
Αυτή την ιστορία, που κινείται ανάμεσα στα όρια του ρεαλισμού και της μαγείας, η Λίλλυ Σπαντιδάκη την μετατρέπει σ’ ένα μυθιστόρημα που πάλλεται και το ίδιο από τα πάθη των ατόμων, οι ζωές των οποίων το συνθέτουν. Ο αναγνώστης ακολουθεί βήμα το βήμα την κεντρική ηρωίδα κι έτσι μεταφέρεται σ’ εκείνη την θρυλική δεκαετία του ’60 και περπατά στους δρόμους μιας πόλης που, από τότε μέχρι σήμερα, μπορεί κανείς να πει πως συμβολίζει το υπερβατικό πρόσωπο μιας καθόλα γήινης υπερδύναμης και τελικά η Λίλλυ Σπαντιδάκη, με μια δική της, γοητευτικά αυθαίρετη ματιά, φωτίζει το κεντρικότερο, ίσως, θέμα που στιγμάτισε μια χώρα, η οποία διεκδικεί να της αναγνωρίσουν την σημαντική της θέση στην πορεία της δημοκρατίας στον δυτικό πολιτισμό μας. Η Λίλλυ Σπαντιδάκη ψάχνει να βρει έως πού μπορεί να καραδοκεί η εκδίκηση, πού, ίσως, να κρύβονται οι ενοχές. Το μπλουζ, ίσως, είναι το τραγούδι που μια σκοτεινή δύναμη αποφασίζει να χρησιμοποιήσει για να ξεγελάσει την αδικία του δυνατού.
