Είχα ακούσει για το bullying, για το σχολικό εκφοβισμό, αλλά δεν είχα δώσει πολλή σημασία. Βλέπεις, τα προσέχεις αυτά όταν τα δικά σου παιδιά πάνε στο σχολείο και πολύ περισσότερο όταν τα δικά σου παιδιά γίνονται –έστω εν δυνάμει- «θύματα». Όταν δηλαδή ένα πείραγμα, ένα σπρώξιμο, ένας ψίθυρος επαναλαμβάνεται συστηματικά σε βάρος του και του δημιουργεί αναστολές, συμπλέγματα, φοβίες. Εν πάσει περιπτώσει, κάθε πράγμα στον καιρό του για τον καθένα μας.
Το περασμένο καλοκαίρι, βιώσαμε μια εμπειρία η οποία μας συγκλόνισε ως μέλη του διοικητικού συμβουλίου του δημοτικού μας σχολείου. Από τη μεγάλη γιορτή λήξης, όπου συμμετέχουν όλοι οι γονείς και τα παιδιά, έλειπε ένα. Κι έλειπε γιατί είχε πέσει θύμα bullying, σύμφωνα με τις βασικές οδηγίες που δίνουν διαρκώς οι αρμόδιοι για την αντιμετώπισή του φορείς. Είπαμε μεταξύ μας «είναι δυνατόν να διοργανώνουμε γιορτές και πανηγύρια και να λείπει έστω ένα παιδί γι’ αυτόν το λόγο, επειδή δεν κάναμε αυτό που έπρεπε;». Προσωπικά συγκλονίστηκα. Με τη σκέψη αυτή, η γιορτή μας δεν ήταν και τόσο χαρούμενη παρόλο που ήταν υπέροχη.
Αμέσως πήραμε τις αποφάσεις μας. Του χρόνου θα ασχοληθούμε με το θέμα του εκφοβισμού. Στο αγιασμό μοιράσαμε flyer σε όλους τους γονείς με πληροφορίες, τηλέφωνα ανάγκης και μηνύματα για τα παιδιά, αλλά ιδίως γι’ αυτούς. Θέσαμε τις δυνάμεις μας (παρακολούθησης και παρέμβασης) στη διάθεσή τους. Τους ζητήσαμε να μας ειδοποιούν όταν έχουμε τέτοια φαινόμενα για να τα αντιμετωπίζουμε με τη βοήθεια των δασκάλων.
Το Δεκέμβριο συναντηθήκαμε με το σύλλογο των διδασκόντων, με τους δασκάλους δηλαδή, και ζητήσαμε από αυτούς περισσότερη φροντίδα για τα παιδιά μας. Του ζητήσαμε να δώσουν βάρος στην αντιμετώπιση φαινομένων που δυνητικά μπορεί να οδηγήσουν σε bullying.
Δυστυχώς ζούμε σε μια εποχή που ευνοεί το bullying. Θέλετε η τεχνολογία που παρέχει πληροφορία χωρίς όρια, θέλετε τα βίντεο που προβάλλουν όλες τις ώρες τα δελτία ειδήσεων χωρίς σημάνσεις προστασίας τύπου τζιχαντιστές που αποκεφαλίζουν άνετα ανθρώπους, θέλετε η τηλεόραση που μας έκλεψε το διάβασμα, θέλετε οι εργασιακές συνθήκες και σχέσεις που πιέζουν ασφυκτικά τους γονείς «αδιαφορώντας» για την οικογένεια, θέλετε η ανεργία και τα οικονομικά προβλήματα της εποχής μας, θέλετε η αύξηση των διαλυμένων οικογενειών, θέλετε η εκπαίδευση που δεν δημιουργεί συγκεκριμένα πρότυπα, θέλετε ο γονιός που «δικαιούται» να μαλώνει πια το δάσκαλο… Είναι πολλά.
Είναι μια μάχη που πρέπει να δώσουμε πρώτα εμείς οι γονείς, μια μάχη δίχως ορατή έκβαση. Γιατί είναι κοινός τόπος πια των ψυχολόγων ότι όλα ξεκινούν από το σπίτι. Από την οικογένεια. Αυτή είναι η βάση. Η δική μας συμπεριφορά είναι που στον μεγαλύτερο βαθμό «ρυθμίζει» το «εγώ» των παιδιών. Αν θα είναι επιθετικά, υποτονικά, με αυτογνωσία, με αυτοπεποίθηση, με μέτρο, με όριο, με σεβασμό ή με α-συναίσθηση.
Είναι μια μάχη που πρέπει να τη δίνουμε κρατώντας χαμηλά το δικό μας εγωισμό, το γονεϊκό μας εγωισμό. Αυτόν δηλαδή που δημιουργεί την αντίδραση στο άκουσμα ότι το παιδί μας είναι θύτης. Γιατί κανένα παιδί δεν γεννιέται κακό. Ούτε είναι κακό. Ιδίως σ’ αυτήν την ηλικία του δημοτικού σχολείου. Εμείς με τη λεκτική ή σωματική βία μας μπορεί να τα ωθούμε σε αρνητικές συμπεριφορές. Εμείς, ακόμη και με την υπερπροστατευτικότητα, πάλι εκεί μπορεί να τα οδηγήσουμε.
Μια φορά συνέβη ένα περιστατικό στο σχολείο. Τέσσερα παιδιά παρενοχλούσαν ένα άλλο. Στη σχετική επισήμανση, ένας γονιός αντέδρασε λέγοντας «το δικό μου το παιδί αποκλείεται… μου λέτε ότι είναι κακό παιδί;». Ένας άλλος αντέδρασε με αδιαφορία. Οι άλλοι δύο μίλησαν στα παιδιά τους και τους εξήγησαν γιατί δεν πρέπει να συμπεριφέρονται με τέτοιο τρόπο. Κανείς τους δε μίλησε με τους γονείς του παιδιού που παρενοχλήθηκε.
Μια άλλη φορά, τρία παιδιά παρενοχλούσαν ένα άλλο. Το απομόνωναν, το κορόιδευαν. Μόλις οι γονείς το αντιλήφθηκαν, βρέθηκαν μεταξύ τους, χαμήλωσαν εγωισμό, συζήτησαν, συνεννοήθηκαν και αντιμετώπισαν από κοινού το πρόβλημα. Γιατί το bullying μπορεί να είναι «ασυνείδητο», να έχει ως κύρια αίτια την παιδικότητα.
Συγγνώμη για τους αδόκιμους όρους, θέλω μόνο να εκφράσω την αγωνία μου για αυτό που βλέπω να υπάρχει και αυτό που βλέπω να έρχεται.
Κάποιοι λένε, εντάξει κι εμείς στην ηλικία μας κοροϊδεύαμε αλλά δεν κάναμε κι έτσι. Ναι, αλλά υπάρχουν ποιοτικές διαφορές μεταξύ της δεκαετίας που εμείς μεγαλώσαμε και τη σημερινή -τότε ψωνίζαμε από παντοπωλεία, τώρα από πολυεθνικά σούπερ μάρκετ.
Και υπάρχει και μια ακόμη διαφορά πολύ ουσιαστική: τότε οι γονείς μας δεν ήξεραν ούτε τα συμπτώματα ούτε, κυρίως, την αντιμετώπιση. Τώρα ξέρουμε. Οι ψυχολόγοι και οι οργανώσεις έχουν κάνει φοβερή δουλειά. Μας δίνουν πια έτοιμη τροφή. Μόνο η αδιαφορία και ο εγωισμός μπορεί να οδηγήσουν τα παιδιά μας στο bullying, είτε ως θύτες είτε ως θύματα.
Κάποιοι πάλι λένε, εντάξει παιδιά είναι, θα πουν και καμιά κουβέντα. Σίγουρα, κάθε κουβέντα ενός παιδιού, όσο βαριά κι αν είναι, δεν συνιστά παρενόχληση ή εκφοβισμό. Υπό προϋποθέσεις όμως μπορεί να εξελιχθεί σε bullying. Γι’ αυτό οφείλουμε ως γονείς να είμαστε ενεργοί πολίτες πρώτα μέσα στο ίδιο μας το σπίτι, να ανησυχούμε, να παρακολουθούμε τη συμπεριφορά των παιδιών και να μην επαναπαυόμαστε.
Εμείς στο σχολείο μας προσπαθούμε να κινηθούμε. Ελπίζω να καταφέρουμε να μειώσουμε τα προβλήματα. Με τη βοήθεια των δασκάλων. Και, κυρίως, με τη βοήθεια των γονέων.