Συνέντευξη στην Ελένη Σκάρπου / elenitsask@yahoo.gr, f/b Eleni Skarpou, eliaskarpou.blogspot.com
Τόπος: Από την καρδιά του Φεστιβάλ… το φουαγιέ του Ολύμπιον!
Χρόνος: Μεσημέρι Τρίτης, μετά και πριν από ποικίλα ραντεβού του!
Σκοπός: Να ανακαλύψω την χρυσή τομή ανάμεσα στην αλήθεια και τη μυθοπλασία!
Στάθηκε όρθιος δίπλα μου κι εγώ κρατούσα το κασετοφωνάκι μου κοντά στο στόμα του σαν μικρόφωνο. Είχε κάνει ήδη μια συνέντευξη και μετά από μένα θα ερχόταν άλλη μια, καθώς και μια φωτογράφηση. Ακούραστος και χαμογελαστός έξω από το «Πράσινο Δωμάτιο» στον 1ο όροφο του Ολύμπιον, ανάμεσα σε κόσμο που πηγαινοερχότανε και σκορπούσε την έντονη κινητικότητα ενός ζωντανού Φεστιβάλ! Εκείνος; Πολίτης… στην καταγωγή! Πολίτης του κόσμου… στην ουσία! Και πολιτικοποιημένος, τόσο… όσο χρειάζεται για να δίνει στα ντοκιμαντέρ του την περιρρέουσα ατμόσφαιρα που πηγάζει από τις πολιτικές επιλογές κάποιων. Σε ένα πρώτο επίπεδο φιλικός, σε ένα δεύτερο… οικείος, σε ένα τρίτο… ευχάριστος! Με την γαλλική του προφορά, με τα άγαρμπα ελληνικά του, με την πιο δροσερή διάθεση… μου μετέφερε το τρακ από την πρώτη του παρουσίαση στο 14ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ. Μου μετέφερε επίσης και αρκετή από την συγκίνηση του για το αφιέρωμα που γίνεται στις ταινίες του! Έχω δει ήδη δύο ντοκιμαντέρ του και είμαι στο δρόμο για τα επόμενα. Έχω ήδη καταλάβει πως καθένα έχει τη δική του ταυτότητα, με μια ισχυρή αίσθηση από μεσογειακή κουλτούρα. Όπως μου είπε εξ’ αρχής το αποτέλεσμα έχει να κάνει με την αντίληψη του πάνω στην εξέλιξη της Ελλάδας. Ο Άγγελος Αμπάζογλου, δεν είναι ένας τυχαίος καλεσμένος του φετινού Φεστιβάλ. Το ίδιο το Φεστιβάλ τον διάλεξε και ευτυχώς για μας, το φιλοθεάμον κοινό, είχε απόλυτο δίκιο! Μας ήρθε από το Παρίσι και για καλή μου τύχη είχε πολλά να μου πει!
Έτσι ξεκινούν οι σπουδαίες συζητήσεις…
«Οι ταινίες μου είναι πάντα γύρω από ανθρώπους, γιατί νομίζω ότι οι μόνοι που κουβαλάνε την ιστορία ζωντανά είναι οι άνθρωποι». Του αρέσει να πλέκει τους χαρακτήρες και μετά να τους αφήνει ελεύθερους να εκφραστούν στον χώρο και τον χρόνο, να λένε τη γνώμη τους. Έπειτα, αυτό το puzzle από γνώμες θα αποτελέσει το τέλειο «μωσαϊκό» ώστε ο κάθε θεατής να βγάλει το δικό του συμπέρασμα. «Τους αρέσει να τους αφήνεις να σκέφτονται» μου λέει και κατευθείαν «μεταφερόμαστε» στο ντοκιμαντέρ του «Τα δύο άυριο». «Το γύρισα αμέσως μετά το θάνατο της μητέρας μου, που δεν γνώρισα πολύ, γιατί δεν ζήσαμε πολύ μαζί». Η επαφή με τη Δυτική Θράκη στο εν λόγω ντοκιμαντέρ τον έφερε πιο κοντά στα οικογενειακά του βιώματα. «Όταν ένα πράγμα σε αφορά πολύ, όποιο κι αν είναι το κίνητρο, το κάνεις καλά».
Ένα ντοκιμαντέρ για την Ελλάδα στα σκαριά!
Ακόμη δεν έχει βρει τον τίτλο του, σίγουρα όμως ξέρει το αντικείμενο με το οποίο θα καταπιαστεί. «Θέλω να ασχοληθώ μ’ ένα κομμάτι της επιτυχίας της ελληνικής νοοτροπίας. Όντως υποφέρουμε, όντως είμαστε σ’ ένα μεταίχμιο που δεν ξέρουμε ούτε που θα βγάλει… ούτε οι ίδιοι οι κυβερνώντες δεν ξέρουν, και ελπίζουμε σε κάτι καλύτερο». Σε μια πιο αυθόρμητη στιγμή της συζήτησης κατέληξε στο ότι η ελληνική νοοτροπία κι η ελληνική κουλτούρα έχουν βαθιές ρίζες. «Μπορεί να σβήσουν τα σύνορα, να μην έχει Ελλάδα έτσι όπως την ξέρουμε, να μην έχει Γαλλία έτσι όπως την ξέρουμε, αλλά αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι οι κουλτούρες δεν πρόκειται να χαθούν τόσο εύκολα».
Μεταξύ σοβαρού και αστείου…
Ντοκιμαντέρ και μυθοπλασία παντρεύονται στα χέρια του Άγγελου Αμπάζογλου, κι αυτό το μείγμα τον ενδιαφέρει πολύ. Αυτός ο συνδυασμός είναι καλοδουλεμένος στο μυαλό του και γι’ αυτό όταν βλέπει άλλα ντοκιμαντέρ βάζει αμέσως τον εαυτό του στη θέση του κριτή. Τις νιώθει και μετά τις αναλύει. Αναλύοντας τα «γιατί» και τα «πως» των ταινιών του φετινού Φεστιβάλ, βγήκε πολλές φορές από τις αίθουσες ζαλισμένος. Άλλοτε από ενθουσιασμό κι άλλοτε από εκνευρισμό. «Η αίσθηση από τις ταινίες είναι πολύ καλή. Ο κος Εϊπίδης ξέρει να φτιάχνει ένα σύμπλεγμα ταινιών που αποδίδει πολύ ορθά διαφορετικές απόψεις για ό,τι ζούμε σήμερα. Οι διαφορετικές οπτικές ανοίγουν το διάλογο και αυτό είναι ότι καλύτερο θα μπορούσαμε να περιμένουμε από ένα Φεστιβάλ».
Για την κρίση… τα λόγια δεν είναι περιττά!
«Δεν είναι αυτό που γίνεται γενικά, είναι αυτό που συμβαίνει σε καθέναν από μας ξεχωριστά. Θέλουμε να το αποφύγουμε, δεν θέλουμε να δούμε αυτό που μας συμβαίνει για να μη δούμε τις δικές μας ευθύνες και να μη δούμε αλαζονείες». Όταν το 2004 έκανε ένα ντοκιμαντέρ για τα οικονομικά εγκλήματα στην Ελλάδα «Το έγκλημα στην αγορά» κάποιοι τον έβρισαν, κάποιοι τον χαρακτήρισαν Ανθέλληνα και σαρκαστικό. «Για μένα ήταν μια πατριωτική ταινία, εκεί που η Ελλάδα είχε ξεφύγει από το μέτρο. Είχα αισθανθεί ότι είχαμε μπει σ’ έναν ξέφρενο καταναλωτισμό».
Το μέτρο που εμείς ορίσαμε κάποτε και που ποτέ δεν τηρήσαμε, η τεράστια πνευματική «φτώχεια», οι μνήμες από τους παππούδες του γεμάτες γνώσεις και δίψα για μάθηση και το τωρινό βαρύ τίμημα του έθνους για λάθη που έχουν κάνει κι άλλοι στο παρελθόν δεν μας άφηνε να λήξουμε την κουβέντα. «Δεν αντέχω αυτή τη διαμαρτυρόμενη, λουθεριανή, καλβινιστική νοοτροπίας της τιμωρίας και της υποχρεωτικής θυσίας που επιβάλλουν σε λαούς που δεν τους ζήτησαν τίποτα». Και φτάνοντας ως τους τραπεζίτες τα σχόλια έπεφταν βροχή και έχασα εγώ την ιδιότητα μου κι εκείνος τη δική του και μείναμε απλά δύο άνθρωποι «στεγνοί» από υπομονή. «Τραπεζίτες με ηθικά διδάγματα! Ας κάνουν τη δουλειά τους οι τραπεζίτες κι ας μας αφήσουν ήσυχους. Δεν ζουν ούτε οι ίδιοι σ’ αυτή τη μιζέρια και την αυστηρότητα που υποχρεώνουν τους λαούς να ζήσουν».
Λίγο πριν τον επίλογο… με Σαρκοζί και Κάρλα
Η δήλωση του Σαρκοζί ότι ζει σε μια extreme λιτότητα και η συμπληρωματική ατάκα της Κάρλα Μπρούνι του «εμείς είμαστε απλοί άνθρωποι» ήταν μια ανακουφιστική ανάπαυλα γέλιου και μια αφορμή για να ρωτήσω αν θα επέστρεφε ποτέ στην Ελλάδα. Δεν το περίμενα αλλά… το Παρίσι δεν το αντέχει πια, έχει γίνει μια τεράστια πόλη. Έχει σκεφτεί να γυρίσει πίσω στα πάτρια εδάφη, αλλά όχι στην κατάθλιψη της Κομοτηνής. Ένα νησί του λείπει.
Η κατακλείδα; Πιο ελεύθερη από ποτέ!
Η ρομαντική αίγλη του ντοκιμαντέρ του «Τα γλυκά όνειρα του Μουσταφά» έφερε τον αποχωρισμό μας. Με την ελευθερία της σκέψης -την οποία και πρεσβεύει αυτό το film- να είναι ότι πιο σημαντικό μας έχει απομείνει διατυπώσαμε και δικές μας θεωρίες. Δικές του δηλαδή. «Είτε φτιάξεις ένα τραπέζι, είτε μια ταινία, αν έχεις ελεύθερο πνεύμα και μυαλό θα φτιάξεις ένα αριστούργημα». Με τον Μουσταφά και τα γλυκά του όνειρα, με τη δίψα του για λευτεριά, με τους φόβους του που τους ξεπέρασε, με την φαντασία του που δεν γνώρισε σύνορα, κατέβηκα τις σκάλες αισιοδοξώντας! Κράτησα κάτι από τον Άγγελο Αμπάζογλου για το δρόμο! «Αυτό που μένει στο πανί τελικά είναι ο χρόνος που πέρασες για να κάνεις αυτή τη δουλειά». Στο δικό μου «πανί» είχε καταγραφεί εκείνη η στιγμή που μου έσφιξε το χέρι.
