Γράφει η Μαγδαληνή Μπεκρή / ηθοποιός
Διάβασα για πρώτη φορά το έργο της Μισέλ Λόου The smell of the kill πριν από τρία περίπου χρόνια. Ήταν καλοκαίρι κι εγώ μόλις είχα αρχίσει να γράφω την μεταπτυχιακή μου εργασία για το γυναικείο θέατρο. Αναζητούσα στοιχεία για τη γυναικεία δημιουργία στην Ελλάδα και το εξωτερικό .Ήταν ο καιρός που συνειδητοποιούσα γιατί στη χώρα μας το φεμινιστικό κίνημα και δεν είχε ούτε τη διάσταση, ούτε τη συνέχεια ούτε τον κοινωνικοπολιτικό και καλλιτεχνικό αντίκτυπο που είχε στην Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο. Αισθανόμουν σαν νεοφώτιστη σε ένα χώρο με τον οποίο δεν είχα καμιά προηγούμενη επαφή. Είχα όμως και την ανάγκη να μάθω, να καταλάβω. Μια ανάγκη ενστικτώδη, σχεδόν παιδική. Ήξερα ότι οι όροι γυναικείο θέατρο και γυναικεία δημιουργία αμφισβητούνταν έντονα τόσο από την κριτική όσο και από τις ίδιες τις δημιουργούς. Όμως εμένα με ενδιέφερε αυτή η πλευρά του φεγγαριού.
Σε λίγο τα πράγματα ήρθαν έτσι στην προσωπική μου ζωή που οι έννοιες γυναίκα, γυναικείο, θηλυκό κι ακόμη περισσότερο οι έννοιες ανάγκη για επιβίωση, ζωή, θάνατος έγιναν το κέντρο της ύπαρξής μου. Έγιναν ο άξονας που καθόριζε τη σχέση μου με τον εαυτό μου και τον κόσμο. Όταν λοιπόν πριν από λίγους μήνες μου δόθηκε η ευκαιρία να προτείνω ένα κείμενο για να γίνει παράσταση στο Θέατρο έξω από τα τείχη πρότεινα αυθόρμητα το έργο της Μισέλ Λόου. Είναι ένα έργο που βλέπει τον κόσμο μέσα από τα μάτια των γυναικών, διαθέτει όμως ταυτόχρονα και την προοπτική της κωμωδίας. Μια προοπτική απελευθερωτική και λυτρωτική που μας βοηθάει να ξεχνάμε τον σοβαροφανή εαυτό μας και να βλέπουμε τη ζωή σαν ένα παιχνίδι.
Το έργο The smell of the kill, Άρωμα φόνου θα μπορούσε να το μεταφράσει κάποιος στα ελληνικά, παρουσιάζει στη σκηνή τρεις γυναίκες τη Μόλλυ, τη Νίκη και τη Ντέμπρα. Βρίσκονται και οι τρεις σε μια οριακή στιγμή της ζωής τους. Με τον δικό της τρόπο η καθεμία νιώθουν προδομένες από τους συζύγους τους. Αισθάνονται εξαπατημένες. Οι τρεις αυτές γυναίκες έχουν τη συνήθεια να συναντιούνται μια φορά το μήνα και να συζητούν κλεισμένες στις κουζίνες τους. Την ίδια στιγμή οι άντρες τους, που ήταν συμμαθητές στο κολλέγιο, παίζουν γκολφ στο διπλανό δωμάτιο. Δεν είναι φίλες γι’ αυτό και οι συζητήσεις τους συνήθως περιστρέφονται γύρω από θέματα ανούσια και ανώδυνα. Αυτή η νύχτα όμως θα φέρει στις ζωές τους μια μεγάλη ανατροπή.
Ένα στοιχείο που με ενδιέφερε ιδιαίτερα στο έργο της Λόου είναι οι ιδιαίτεροι τύποι των γυναικών που δημιουργεί. Οι γυναίκες αυτές, παρά το γεγονός ότι αποτελούν πολύ διακριτές και αναγνωρίσιμες γυναικείες φιγούρες, είναι πρόσωπα, δηλαδή χαρακτήρες που εξελίσσονται στη διάρκεια του έργου. Διαγράφουν η καθεμία τη δική της προσωπική πορεία επί σκηνής. Με την ίδια λογική εξελίσσεται και η σκηνική τους σχέση. Ένα άλλο ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι ενώ το έργο σε πρώτη ανάγνωση δείχνει απολύτως ρεαλιστικό, στην πραγματικότητα οι καταστάσεις που περιγράφει είναι συχνά μάλλον σουρεαλιστικές. Κι αυτό του δίνει μια «άλλη» σκηνική διάσταση. Και φυσικά το γεγονός ότι όλα αυτά φτάνουν στη συνείδηση του θεατή μέσα από τον μεγεθυντικό φακό της κωμωδίας.
Η κωμωδία διαθέτει πάντα μια μεγάλη αμεσότητα γιατί είναι ιδιαίτερα προσιτή στο ευρύ κοινό. Είναι ένα είδος που νιώθω προσωπικά να με αφορά πάρα πολύ και ταυτόχρονα να με προκαλεί. Ήδη από τα χρόνια της δραματικής σχολής είχα ιδιαίτερη αδυναμία στην κωμωδία. Θυμάμαι ακόμα το ύφος ενός από τους καθηγητές μου στην υποκριτική, του κ. Καλφόπουλου, όταν του ζήτησα, στο πρώτο έτος, να μου δώσει ένα κωμικό κομμάτι για τις τελικές εξετάσεις. Σχεδόν δεν πίστευε στ’ αυτιά του. Τα χρόνια πέρασαν, όμως η δική μου αγάπη για την κωμωδία ήταν και παραμένει ισχυρή. Ίσως γιατί διαισθάνομαι ότι δεν το περιμένει κανείς από μένα ούτε να παίξω ούτε να σκηνοθετήσω κωμωδία. Δεν είναι το αυτονόητο. Εγώ όμως ξέρω πια ότι η κωμωδία επιδρά πάνω μου εντελώς απελευθερωτικά. Σχεδόν με λυτρώνει. Κι αυτό είναι μια εμπειρία αναντικατάστατη. Με ενδιαφέρει όμως επίσης πολύ ο τρόπος με τον οποίο επιδρά το κωμικό στη συνείδηση του θεατή. Στην κωμωδία ο θεατής δεν ταυτίζεται με τους ήρωες του έργου γιατί τότε δεν μπορεί να γελάσει. Κλαίμε με τα παθήματα των ηρώων όταν ταυτιζόμαστε μαζί τους, δε γελάμε. Θέλω να πω ότι τη στιγμή που βλέπει κάποιος την παράσταση κρατάει από τα σκηνικά γεγονότα τις απαραίτητες αποστάσεις ασφαλείας. Κι έτσι γελάει. Έχει όμως αναγνωρίσει τις καταστάσεις που του είναι οικείες, που τον αφορούν. Οι ταυτίσεις και οι προσωπικές συνδέσεις και αναφορές θα γίνουν αργότερα, στον προσωπικό χρόνο των θεατών και μάλιστα με τρόπο που οι ίδιοι δεν θα τις συνειδητοποιούν. Αυτός είναι, νομίζω, ένας ακόμη λόγος που κάνει την κωμωδία σαν είδος ιδιαίτερα δραστική.
Το τελευταίο στοιχείο του έργου που είναι για μένα ιδιαίτερα ελκυστικό είναι το γεγονός ότι είναι γραμμένο από γυναίκα συγγραφέα. Καθώς λοιπόν οι ηρωίδες του είναι κι αυτές γυναίκες ο κόσμος και η πραγματικότητα μοιάζουν να περιγράφονται μέσα από τα μάτια των γυναικών.
Βρίσκομαι σε μια στιγμή της ζωής μου αλλά και της καλλιτεχνικής μου διαδρομής που η συγγένεια που νιώθω με τη γυναικεία δημιουργία είναι για μένα σημαντική. Αποκτά μέσα μου μια διάσταση μυστικιστική θα έλεγα, σχεδόν συμβολική. Κάτι ακαθόριστο με συνδέει αυτή την περίοδο με έργα γραμμένα από γυναίκες δημιουργούς. Οι συνδέσεις είναι μυστικές, υπόγειες και απροσδιόριστες. Νιώθω όμως έντονη την ανάγκη να τις ακολουθήσω και να τις εμπιστευτώ. Και προς το παρόν το κάνω. Είναι ένας δρόμος που δεν ξέρω που θα βγάλει. Το ένστικτό μου όμως με συμβουλεύει να παραμείνω στην πορεία του και να τον ακολουθήσω. Ελπίζω να καταφέρει να με βγάλει στο φως.
