Για ένα Παγκόσμιο Φόρουμ Δικηγόρων για τα ανθρώπινα δικαιώματα

Του MANOΛΗ ΛΑΜΤΖΙΔΗ, μέλος του ΔΣ και πρώην Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης

Η δικαιοσύνη ως ιδέα και ως θεσμός είναι θεμελιώδες στοιχείο σε όλες τις κοινωνίες αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. Έχει νόημα όμως, μόνο όταν η απονομή της είναι αποτελεσματική. Αποτελεσματική απονομή δικαιοσύνης χωρίς ανεξάρτητο δικηγόρο και ανεξάρτητους δικηγορικούς συλλόγους δεν νοείται.

Μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ο κόσμος ολόκληρος εισήλθε σε μία νέα εποχή! Ιδρύεται ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών και δεκάδες άλλοι παρεμφερείς διεθνείς οργανισμοί. Άρχισε η σταδιακή εισαγωγή στην φάση της «παγκοσμιοποίησης», που σημάδεψε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας (οικονομία, τεχνολογία, επιστήμες).

Παράλληλα, η ανθρωπότητα άρχισε να συνειδητοποιεί ότι από τη διαδικασία αυτή δεν θα έπρεπε να εξαιρεθούν οι θεσμοί της δικαιοσύνης ειδικότερα αυτοί που διασφάλιζαν την πρόσβαση των πολιτών στη δικαιοσύνη και αυτοί που προστάτευαν τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα και διασφάλιζαν την ακώλυτη απόλαυση τους από τους ίδιους ως ουσιαστικό αντίβαρο στις δυσμενείς συνέπειες της «παγκοσμιοποίησης».

Δυστυχώς, η οικονομία και οι οικονομικοί θεσμοί εμφάνισαν μεταπολεμικά μια εκπληκτικά ραγδαία επέκταση «διαπερνώντας» τα εθνικά σύνορα, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους θεσμούς και ειδικότερα τους θεσμούς αποτελεσματικής απονομής στη δικαιοσύνη και της πρόσβασης σε αυτή, καθώς και τους μηχανισμούς προστασίας των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Δημιουργήθηκε, λοιπόν, ένα «χάσμα». Δύο τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας, οι οποίοι έπρεπε να συμβαδίζουν για να διατηρείται μία σχετική ισορροπία σε παγκόσμιο επίπεδο βρέθηκαν σε μία τεράστια απόσταση ο ένας από τον άλλον.

Με άλλα λόγια, τα «κεφάλαια» μη αναγνωρίζοντας εθνικά ή και γεωγραφικά σύνορα «έτρεχαν» από τη μία άκρη του πλανήτη στην άλλη, χωρίς οι άνθρωποι αυτοί που με το μόχθο τους δημιουργούσαν την κερδοφορία να μπορούν να ωφεληθούν από τη μετακίνηση αυτή.

Το αντίθετο μάλιστα… Υπέστησαν στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης προσβολή θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Έχασαν τις δουλειές τους, ή, εξαιτίας περιβαλλοντικών προβλημάτων, ως αποτέλεσμα εγκατάστασης ρυπογόνων δραστηριοτήτων, έπαθαν βλάβη στην υγεία τους .
Στο σημείο αυτό διατυπώνω τη βασική μου ιδέα: Είναι αδύνατο ο κάθε ένας μεμονωμένος δικηγόρος να «γεφυρώσει» το χάσμα ανάμεσα σε αυτούς τους δύο τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας, ώστε όλοι οι άνθρωποι να απολαμβάνουν τα θεμελιώδη δικαιώματα και να έχουν πρόσβαση στους θεσμούς απονομής της δικαιοσύνης.
Αυτό το ρόλο μπορεί να τον παίξουν μόνο οι δικηγορικοί σύλλογοι και να έχουν επιτυχία. Ο προορισμός τους, η δομή τους και οι σκοποί τους το επιτρέπουν αυτό. Αν αυτό ισχύει για τους μεμονωμένους δικηγορικούς συλλόγους σε περιορισμένη τοπική έκταση, σε ευρύτερο επίπεδο (παγκόσμια ή σε περιφερειακή βάση) αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο για Διεθνείς Δικηγορικές Ενώσεις ή Οργανώσεις ή για Δίκτυα Δικηγορικών Συλλόγων.
Αναφέρομαι σε δραστήριες και γνωστές Διεθνείς και Περιφερειακές Ενώσεις, όπως την UIA, την IBA, το CCBE, την BSBA, την ΑLU, καθώς και άλλες, τις οποίες δε θυμάμαι αυτή τη στιγμή ή και δε γνωρίζω ακόμα.

Σε μία εποχή, όπου εκατομμύρια άνθρωποι από «υποκείμενα δικαίου» έχουν μετατραπεί στο άψυχο “res” του Ρωμαϊκού Δικαίου, δηλαδή αντικείμενα χωρίς δικαιώματα και βρίσκονται σε κατάσταση «δουλείας», μία επιτακτική ανάγκη γεννιέται.
Αυτήν την χειραφέτησης κάθε ατόμου χωρίς διακρίσεις ανάλογα με το φύλο, την ιθαγένεια, την εθνική καταγωγή, τη φυλετική ταυτότητα, τις θρησκευτικές ή πολιτικές πεποιθήσεις από το φόβο της πείνας, της ασθένειας, τους εξευτελισμούς, της απώλειας της ελευθερίας, της ίδιας της ζωής του, τον πιο μεγάλο φόβο, το φόβο του θανάτου.

Στην προσπάθεια αυτή μοναδικά και αναντικατάστατα εργαλεία είναι οι θεσμοί προστασίας των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και οι θεσμοί που εξασφαλίζουν την πρόσβαση στην απονομή της δικαιοσύνης, με πιο σημαντικό θεσμό το θεσμό της «δίκαιης δίκης».

Ο αγώνας αυτός, σε συνθήκες «παγκοσμιοποίησης», με τις διαστάσεις και τα χαρακτηριστικά που περιέγραψα πιο πάνω, δεν μπορεί να έχει μόνο εθνική διάσταση, γιατί θα είναι αναποτελεσματικός.

Αναφέρομαι σε μία «διεθνοποίηση», σε μια αντίστοιχη «παγκοσμιοποιητική» διαδικασία, της οποίας φορείς μπορεί να είναι μόνο διεθνείς δικηγορικές οργανώσεις και δίκτυα δικηγορικών συλλόγων.
Με αφορμή το παρόν συνέδριο διατυπώνω την άποψη ότι ήρθε η ώρα για να δημιουργήσουμε ένα «ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΦΟΡΟΥΜ ΔΙΚΗΓΟΡΩΝ», παρόμοιο σε δομή, περιεχόμενο και κατευθύνσεις με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών.
Οι επικεφαλής των πιο πάνω οργανώσεων, οργανισμών και δικτύων πρέπει να αναλάβουν τη σχετική πρωτοβουλία για να γίνει το πρώτο βήμα.
Η αρχή της «δίκαιης δίκης», της «ανεξαρτησίας των δικηγόρων και των δικηγόρων» και της «προστασίας των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων» μπορεί να αποτελέσουν το τρίπτυχο, τους θεμελιώδεις κανόνες, με βάση τους οποίους θα λειτουργεί το «ΦΟΡΟΥΜ». Κάθε δύο χρόνια θα συνεδριάζει σε μία ήπειρο (πχ Αυστραλία) ή υποήπειρο (πχ. Ινδική Χερσόνησο) και θα ασχολείται με αναφορές για παραβιάσεις θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων και με τον έλεγχο της πορείας εφαρμογής και τήρησης αυτών των αρχών από τις εθνικές κυβερνήσεις.
Μπορείτε να αντιληφθείτε το κύρος ενός τέτοιου οργάνου και το ειδικό βάρος του. Η οργανωτική του δομή είναι φυσικά ζητούμενο.

Σε συνθήκες «παγκοσμιοποίησης» η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων για εμάς τους νομικούς αποτελεί πρόκληση. Καλούμαστε και μόνοι, αλλά και μέσω των συλλόγων μας να απαντήσουμε στην πρόκληση αυτή. Είναι η ιδέα που σας ανέπτυξα η απάντηση σε αυτήν την πρόκληση; Θα απαντούσα όμως αντιστρέφοντας την ερώτηση: Υπάρχει αυτή τη στιγμή καμία άλλη ιδέα, με την οποία να απαντούμε πειστικά στην πρόκληση αυτή;

*Εισήγηση σε συνέδριο με θέμα “O ρόλος των Δικηγορικών Συλλόγων και το διεθνές έγκλημα” που διοργάνωσε το BAHCESEHIR UNIVERSITY στην Κωνσταντινούπολη (27-28 Σεπτεμβρίου 2011). Η εισήγηση αφορά τη δημιουργία Παγκόσμιου Φόρουμ Δικηγόρων για τα ανθρώπινα δικαιώματα και το ρόλο των Δικηγορικών Συλλόγων σε μία παγκοσμιοποιημένη κοινωνία.