ΑΓΙΑ ΦΩΤΕΙΝΗ: Η ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΠΟΥ ΕΞΑΦΑΝΙΣΤΗΚΕ…

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ «ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΩΝ ΠΟΛΙΣ» | Μία ιστορία από την τοπιογραφία της Θεσσαλονίκης των αρχών του 20ού αιώνα

Η συνοικία της Αγίας Φωτεινής δεν υπάρχει πια. Έχει εξαφανισθεί. Την εξαφάνισε η απόφαση για επέκταση της ΔΕΘ και του Πανεπιστημίου στο δικό της χώρο. Το περιοδικό της Πολιτιστικής Εταιρείας Επιχειρηματιών Βορείου Ελλάδος «Θεσσαλονικέων Πόλις» συνηθίζει να μας συστήνει τις κρυμμένες ιστορίες της πόλης. Όπως αυτή της συνοικίας της Αγίας Φωτεινής, με ένα εξαιρετικό αφήγημα (με ύφος χρονογραφήματος) που υπογράφει ο Ευάγγελος Χεκίμογλου (στο τεύχος 61).

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δίνει ο Χεκίμογλου, πριν από 100 και πλέον χρόνια, βγαίνοντας από την πόλη και την Πύλη της Καλαμαριάς υπήρχε ένα δρόμος που οδηγούσε στη Χαλκιδική. «Λασπωμένος, συνήθως αδιάβατος για τα κάρα που τα έσερναν βόδια» ήταν γνωστός ως «οδός Νοσοκομείων» μιας και οδηγούσε στο ιταλικό Λοιμωδών και το ελληνικό ορφανοτροφείο Παπάφειο. Οι νεότεροι τον γνωρίζουμε ως οδό Λαμπράκη. Στην κάτω πλευρά προς τη θάλασσα απλωνόταν το μουσουλμανικό νεκροταφείο και στην πάνω πλευρά το εβραϊκό νεκροταφείο. Αγία Φωτεινή ονομάστηκε η συνοικία που αναπτύχθηκε κυρίως στον τόπο του μουσουλμανικού νεκροταφείου. Το νεκροταφείο αυτό, παρά την υποχρέωση της Ελλάδας να το διατηρήσει, ισοπεδώθηκε με στρατιωτική ενέργεια της Τριανδρίας, το 1916. Ως πρόσχημα προβλήθηκαν οι «στρατιωτικές ανάγκες» των Συμμάχων, οι οποίοι είχαν ήδη περάσει μέσα από το μουσουλμανικό νεκροταφείο ένα τμήμα της σιδηροδρομικής γραμμής που ένωνε το λιμάνι με τη Μίκρα.

Η γειτνίαση με το στρατό ήταν ένα σοβαρό πρόβλημα για τους κατοίκους της Αγίας Φωτεινής, καθώς συχνά μεθυσμένοι στρατιώτες δημιουργούσαν συχνά επεισόδια, κυρίως τα βράδια, εις βάρος των γυναικών.

Στην περιοχή κάτω από τα σημερινά Πανεπιστήμια και μέχρι τη ΧΑΝΘ, απλωνόταν η συνοικία. Διάφορα αναγνώσματα κάνουν λόγο «για μία Αγία Φωτεινή που είχε 15.00 κατοίκους και που σύχναζαν εκεί όλα τα ήδη του υποκόσμου. Ο αριθμός ήταν υπερβολικός κι όσο για τον υπόκοσμο, υπήρχε σε όλες τις φτωχές συνοικίες. Οι κλέφτες, οι πόρνες και οι προαγωγοί, δεν κατοικούσαν σε αριστοκρατικά μπουλβάρ, διότι τότε δεν θα είχαν ανάγκη ούτε να κλέβουν ούτε να εκδίδονται. Κατοικούσαν στις 50 συνοικίες προσφύγων, πυροπαθών και άλλων φτωχοδιαβόλων που περιτριγύρισαν τη Θεσσαλονίκη στη δεκαετία του 1920.

Όπως γράφει ο Χεκίμογλου, η γειτνίαση με το στρατό ήταν ένα σοβαρό πρόβλημα για τους κατοίκους της Αγίας Φωτεινής, καθώς συχνά μεθυσμένοι στρατιώτες δημιουργούσαν συχνά επεισόδια, κυρίως τα βράδια, εις βάρος των γυναικών. Ξυλουργεία, αποθήκες και χοιροτροφεία έκαναν ακόμη πιο ακατάλληλη την περιοχή για να ζουν οικογένειες. Αλλά υπήρχαν και πλεονεκτήματα. Η συνοικία βρισκόταν σε μικρή απόσταση από την πόλη, η εγγύτητα στην τροχιοδρομική γραμμή, το εργοστάσιο της Υφανέτ που έδινε δουλειά σε πολύ κόσμο.

Σε αυτή τη συνοικία αναπτύχθηκαν ομάδες ποδοσφαιρικές όπως ο Κεραυνός Αγίας Φωτεινής και ο Εθνικός Καμάρας. Οι κάτοικοι αποκαλούσαν τους εαυτούς τους «Αγιοφωτεινιώτες» και ήταν οργανωμένοι σε δύο σωματεία: στο Σύνδεσμο Κατοίκων και στον Οικοδομικό Συνεταιρισμό. Οι παρατάξεις που δρούσαν στα σωματεία αντιστοιχούσαν στα κόμματα της εποχής.

Η κατασκευή πάρκου ήταν ο μόνιμος κίνδυνος για τους Αγιοφωτεινιώτες και γι’ αυτό μόνιμο αίτημά τους ήταν η αναβολή λήψης σχετικής απόφασης. Στρατηγικός τους στόχος ήταν να διατηρήσουν τα σπίτια τους.  Άντεξαν μέχρι το 1930. Ο τότε Γενικός Διοικητής Μακεδονίας Στυλιανός Γονατάς άρχισε να υλοποιεί την κατεδάφιση. Οι κάτοικοι της συνοικίας ζήτησαν να τους δοθεί χώρος κοντά στη συνοικία τους και μεγάλη αποζημίωση για να ξαναχτίσουν τα σπίτια τους. Τον Ιούνιο του 1930 έγινε η ψήφιση του νόμου 4780 για τη «μετατόπιση του συνοικισμού Αγίας Φωτεινής, λόγω δημόσιας ανάγκης». Οι μετακινούμενοι θα έπρεπε να καταθέσουν αίτηση και να δηλώσουν που θα ήθελαν να εγκατασταθούν: Βαρδάρη, Τούμπα, Χαριλάου ή «άνωθεν της οδού Νοσοκομείων».

Το 1934 εκδόθηκε διάταγμα που διέτασσε να εκκενωθεί η Αγία Φωτεινή  και μάλιστα χωρίς να αναφέρεται σε ειδικές διαδικασίες αποζημιώσεων.

Στο μεταξύ, η ΔΕΘ και το Πανεπιστήμιο επεκτάθηκαν. Το τελικό ξήλωμα άρχισε το 1959 για την Κάτω Αγία Φωτεινή. Τα τελευταία σπίτια της Άνω ξηλώθηκαν το 1968. Κάπως έτσι, η συνοικία αυτή εξαφανίστηκε.

ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ ΤΟ ΝΕΟ ΤΕΥΧΟΣ: Το Κόκκινο Σπίτι και η Έλλη Λαμπέτη

Με μια εκτενή παρουσίαση της ιστορίας της Οικίας Λόγγου, το περίφημο Κόκκινο Σπίτι της πλατείας Αγίας Σοφίας, το οποίο  δεσπόζει και  στο εξώφυλλο, με ένα άρθρο της Πολυξένης Αδάμ – Βελένη, Διευθύντριας του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης, για τον υπόγειο αρχαιολογικό πλούτο της Θεσσαλονίκης που έφερε στην επιφάνεια η σκαπάνη του μετρό, με ένα κείμενο του Γιώργου Σκαμπαρδώνη για τον φωτογράφο Γιώργο Πούπη και τη συνεργασία του με τον Γιάννη Τσαρούχη, με μια συνέντευξη του Επιμελητού Τέχνης Χριστόφορου Μαρίνου για το σχετικά άγνωστο στο ευρύ κοινό -ωστόσο σημαντικό- εικαστικό έργο του αρχιτέκτονα και ομότιμου καθηγητή της Αρχιτεκτονικής Δημήτρη Φατούρου, αλλά και ένα άρθρο για την Έλλη Λαμπέτη της Θεσσαλονίκης, όλα αυτά, μαζί με τις σταθερές στήλες του περιοδικού για την ιστορία, τη νέα έκφραση, τα βιβλία, κυκλοφορεί το νέο τεύχος (62) του περιοδικού ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚέΩΝ ΠόΛΙΣ.

INFO

Κυκλοφορεί σε επιλεγμένα βιβλιοπωλεία σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα.

Για ετήσιες συνδρομές ή αγορές T: 2310 551754, F: 2310 551748, E: info@peebe.gr

Πρώτη δημοσίευση στην εφημερίδα thessnews, φύλλο 23.12.2017