“Γέρμα”: από τη Γρανάδα του μεσοπολέμου στο σύγχρονο Λονδίνο

Από

7 Φεβρουαρίου 2024

342

Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος σκηνοθετεί ένα ολιγομελή θίασο, έχοντας στον κεντρικό ρόλο της Γέρμα τη Μαρία Κίτσου. Το έργο έκανε πρεμιέρα στη Θεσσαλονίκη και στο Θέατρο Κολοσσαίον, στις 2/2/2023.

Η «Γέρμα» γράφτηκε το 1934 από τον Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα και αποτελεί ένα από τα τρία έργα της «αγροτικής» τριλογίας μαζί με τον «Ματωμένο Γάμο» και το «Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα». Στο επίκεντρο του συγγραφέα η γυναίκα και τα προβλήματα που αντιμετώπιζε τότε στις έντονα πατριαρχικές κοινωνίες της ανδαλουσιανής υπαίθρου. Το έργο ανέβηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 1961 από το Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία και μετάφραση του Αλέξη Σολωμού, με την Άννα Συνοδινού στον κεντρικό ρόλο.

Το 2017 ο Σάιμον Στόουν επιχειρεί την αναγωγή στο Λονδίνο της σύγχρονης εποχής και ανεβάζει το έργο στο Young Vic. Το φόντο διαφορετικό, οι κοινωνίες εντελώς διαφορετικές, όμως τα ζητήματα που απασχολούν τη γυναικεία φύση και ψυχολογία ίδια, όπως ανάλογη και η αντιμετώπισή τους στους μικρόκοσμους των μεγάλων αστικών κέντρων.

Το όνομα Γέρμα, που προέρχεται από την ισπανική λέξη yermo, που σημαίνει έρμος, άγονος, σηματοδοτεί τη μοίρα της ηρωίδας και το θεματολογικό δίπολο του έργου: μητρότητα – στειρότητα.

Η “Γέρμα” του Στόουν

Η Γέρμα του Στόουν είναι δημοσιογράφος και μπλόγκερ, ο Χουν ένας επιτυχημένος επιχειρηματίας. Στα 35 της η Γέρμα καλοπερνά και χαίρεται τη ζωή με το δικό της τρόπο (καριέρα, ποτά, μεγάλο σπίτι κ.ά.), χωρίς να σκέφτεται τη μητρότητα. Όταν η φύση την καλεί αρχίζει η αγωνία και η σταδιακή κορύφωση του δράματος. Η αδυναμία της να συλλάβει, δημιουργεί στην ηρωίδα εμμονή να αποκτήσει παιδί, τα δίνει όλα και τα χάνει όλα σε έναν αγώνα αδιέξοδο: ζηλεύει την αδερφή της και την ευκολία της να «πιάνει» παιδιά, γίνεται «κακιά», ξοδεύει μια περιουσία στις εξωσωματικές, φτάνει στην τρέλα, διαλύει τη σχέση της. Τελικά καταστρέφει την ψυχική της υγεία, την καριέρα της και τη ζωή της. Αν επέλεγε να αγνοήσει τις προκλήσεις της φύσης, της μητρότητας, θα μπορούσαν τα πράγματα να γίνουν διαφορετικά; Θα μπορούσε η ζωή της να είναι καλύτερη; Η στάση του Χουάν αφήνει ανοικτό αυτόν τον προβληματισμό στους θεατές.

Το πρόβλημα της ατεκνίας δεν είναι ένα πρόβλημα που εξέλιπε ούτε είναι πλέον μόνο αγροτικό πρόβλημα -μάλλον περισσότερο αστικό πρόβλημα. Αντιθέτως, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, ο αριθμός των παιδιών για κάθε γυναίκα σε αναπαραγωγική ηλικία μειώθηκε κατά μέσο όρο στην ΕΕ από 2,4 το 1970, σε 1,5 το 2020. Το ποσοστό ατεκνίας είναι υψηλότερο στην Αυστρία και την Ισπανία, όπου πάνω από το 20 % των γυναικών ηλικίας 40-44 ετών είναι άτεκνες. Κύριες αιτίες ο σύγχρονος τρόπος ζωής, η δυσκολία στην εργασία, η οικονομική κρίση. Ποιοτικές διαφορές (στα αίτια) της ατεκνίας κατά Λόρκα, σε σχέση με την ατεκνία κατά Στόουν. Ο τελευταίος ίσως δεν έχει τυχαία ως ηρωίδα μια καριερίστα που στα 35 της δεν ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για να κάνει παιδί παρά να ζει τη ζωή της.

Η σκηνοθεσία του Θεοδωρόπουλου έχει σταθερό ρυθμό και σταδιακή κορύφωση του δράματος. Η ανάγνωση της Γέρμας (μετάφραση της Κοραλίας Σωτηριάδου και του Δημήτρη Κιούση) είναι απόλυτα σύγχρονη και καταφέρνει να αναδείξει το δράμα της στέρησης της μητρότητας από τη γυναίκα, αλλά συνάμα να δώσει τη δυνατότητα στον θεατή να επιλέξει τη δική του εκδοχή για το φινάλε, μέσα από τις ερμηνείες – διαφορετικές τοποθετήσεις της Γέρμας και του Χουάν. Μια εκδοχή που στην ουσία αποτελεί εκδοχή ζωής ή θανάτου εκτός σκηνής.

Τα σκηνικά της Ευαγγελίας Θεριανού κέρδισαν τις εντυπώσεις, καθώς απέδιδαν το πολυεπίπεδο των συναισθημάτων αλλά και την πολλαπλότητα των χώρων, με μια σύγχρονης μορφής ατμοσφαιρικότητα.

Οι ερμηνείες

Η Μαρία Κίτσου πάνω στη σκηνή μεταμορφώνεται από το πρώτο στο δεύτερο μέρος, δείχνοντας το εύρος των υποκριτικών δυνατοτήτων της. Κάποιες φορές η εκφορά του λόγου παραπέμπει σε αρχαία τραγωδία, δίνοντας την τραγικότητα της ηρωίδας και των γυναικών που αυτή εκφράζει. Όσο το δράμα κορυφώνεται, η ερμηνεία της Κίτσου γίνεται όλο και πιο καθηλωτική. Χαρά, λογική, επιθυμία, θάρρος, πόνος, πίκρα, ζήλεια, δράμα, επιμονή, εμμονή, παράνοια, αυτοκαταστροφικότητα: η Κίτσου ερμηνεύει κατά κάποιο τρόπο πολλαπλούς συναισθηματικούς ρόλους με επιτυχία δικαιώνοντας όσους λένε ότι πρόκειται για μία από τις κορυφαίες ηθοποιούς της γενιάς της.

Ο Ιωσήφ Ιωσηφίδης αποδίδει το ρόλο του με ζηλευτή φυσικότητα, καθ’ όλη τη διάρκεια του έργου και δικαίως κερδίζει το χειροκρότημα των θεατών.

Ο Χάρης Χαραλάμπους – Καζέπης ως Βίκτωρ κερδίζει τον θεατή. Ασπασία Κράλλη (Έλεν), Τατιάνα Πίττα (Μαίρη), Μαριάννα Μαριγώνη (Ντες) υποστηρίζουν την παράσταση επαρκώς με τις ερμηνείες τους.